2026-cı ilin ilk 7 ayında Azərbaycanın ümumi ixracı 27 faiz artsa da, artımın əsas hissəsi qızıl ixracı hesabına formalaşıb. Qızılın qeyri-neft-qaz ixracındakı payı 62,5 faizə, ölkənin ümumi ixracındakı payı isə 19,2 faizə çatıb.

Marja.az Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatları əsasında hesablayıb ki, 2026-cı ilin yanvar–iyul aylarında Azərbaycandan 19 milyard 335 milyon 588 min dollar dəyərində məhsul ixrac edilib. 2025-ci ilin eyni dövründə ixracın dəyəri 15 milyard 226 milyon 994 min dollar olmuşdu. Beləliklə, illik müqayisədə ixrac:

• məbləğ ifadəsində 4 milyard 108 milyon 594 min dollar;
• faiz ifadəsində 27 faiz artıb.

Qeyri-neft-qaz ixracı 5,9 milyard dolları keçib

Hesabat dövründə Azərbaycanın qeyri-neft-qaz sektoruna daxil olmayan mallar üzrə ixracı 5 milyard 933 milyon 171 min dollar təşkil edib. 2025-ci ilin ilk 7 ayında bu göstərici 2 milyard 87 milyon 970 min dollar idi.

Beləliklə, qeyri-neft-qaz ixracı bir il ərzində:

• 3 milyard 845 milyon 201 min dollar;
• 184,2 faiz artıb.

Başqa sözlə, qeyri-neft-qaz ixracı 2,8 dəfə yüksəlib.

Bu sektorun ümumi ixracdakı payı 2025-ci ilin ilk 7 ayındakı 13,7 faizdən 2026-cı ilin eyni dövründə 30,7 faizə çatıb. Artım 17 faiz bəndi təşkil edib.

Qızıl ixracda ikinci əsas məhsula çevrilib

2026-cı ilin yanvar–iyul aylarında Azərbaycandan 24,52 ton işlənməmiş, yarımişlənmiş və ya toz şəklində qızıl ixrac edilib. Qızıl ixracının statistik dəyəri 3 milyard 707 milyon 828 min dollar təşkil edib.

Nəticədə qızılın:

• Azərbaycanın ümumi ixracındakı payı 19,2 faiz;
• qeyri-neft-qaz ixracındakı payı 62,5 faiz olub.

Qızıl 2026-cı ilin ilk 7 ayında xam neftdən sonra Azərbaycanın ən böyük ixrac mövqeyinə çevrilib. Qızıl ixracının dəyəri təbii qaz ixracından sonra üçüncü deyil, məhz təbii qazı da nəzərə aldıqda üçüncü böyük fərdi məhsul mövqeyidir: xam neft 8 milyard dollar, təbii qaz 4,9 milyard dollar, qızıl isə 3,7 milyard dollar ixrac gəliri gətirib.

Qızılın qeyri-neft-qaz ixracındakı payı o qədər yüksəkdir ki, onun dəyəri bu sektor üzrə ümumi artımın 96,4 faizinə bərabərdir.

Qızıl ixracının dəyəri ölkənin ümumi ixracında qeydə alınmış 4 milyard 109 milyon dollarlıq artımın isə 90,2 faizinə bərabər olub.

Qızıl çıxıldıqda artım 6,6 faizə düşür

Marja.az-ın şərti hesablamasına görə, 2026-cı ilin qeyri-neft-qaz ixracından 3 milyard 708 milyon dollarlıq qızıl ixracı çıxıldıqda, digər qeyri-neft-qaz məhsullarının ixracı 2 milyard 225 milyon 344 min dollar təşkil edir. Bu məbləğ 2025-ci ilin ilk 7 ayı üzrə qeyri-neft-qaz ixracının ümumi dəyərindən cəmi 137 milyon 374 min dollar və ya 6,6 faiz çoxdur.

Bu müqayisədə nəzərə alınmalıdır ki, 2025-ci ilin cədvəlində qızıl ixracı ayrıca məhsul kimi göstərilməyib və mümkün kiçik məbləğ “digərləri” bölməsində yer alıb. Buna baxmayaraq, göstəricilər 2026-cı ildə qeyri-neft-qaz ixracının kəskin artımının əsasən qızıl hesabına yarandığını açıq şəkildə göstərir.

Neft-qaz ixracı cəmi 2 faiz artıb

2026-cı ilin ilk 7 ayında neft-qaz sektoruna daxil olan malların ixracı 13 milyard 402 milyon 417 min dollar təşkil edib. Ötən ilin eyni dövründə bu göstərici 13 milyard 139 milyon 24 min dollar idi.

İllik müqayisədə neft-qaz ixracı:

• 263 milyon 392 min dollar;
• 2 faiz artıb.

Neft-qaz ixracının dəyəri artsa da, onun ümumi ixracdakı payı 86,3 faizdən 69,3 faizə düşüb. Paydakı 17 faiz bəndlik azalma neft-qaz ixracının geriləməsi ilə deyil, əsasən qızıl ixracının ümumi ixracı böyütməsi ilə bağlıdır.

Xam neftin həcmi azalıb, dəyəri artıb

2026-cı ilin yanvar–iyul aylarında Azərbaycandan 12 milyon 722 min 591 ton xam neft və xam neft məhsulları ixrac edilib.

2025-ci ilin eyni dövründə bu göstərici 14 milyon 470 min 572 ton olmuşdu. Beləliklə, xam neft ixracı fiziki həcmdə:

• 1 milyon 747 min 981 ton;
• 12,1 faiz azalıb.

Bununla belə, xam neft ixracının statistik dəyəri 7 milyard 660 milyon 230 min dollardan 8 milyard 32 milyon 904 min dollara yüksəlib.

Dəyər ifadəsində artım 372 milyon 673 min dollar və ya 4,9 faiz təşkil edib.

Bir ton xam neftə düşən orta statistik ixrac dəyəri:

• 2025-ci ilin ilk 7 ayında 529 dollar;
• 2026-cı ilin ilk 7 ayında 631 dollar olub.

Beləliklə, xam neftin orta statistik ixrac dəyəri 19,3 faiz artıb. Bu artım fiziki həcmdəki 12,1 faizlik azalmanı kompensasiya edib və neft ixracından əldə olunan ümumi gəlirin yüksəlməsinə imkan verib.

Təbii qaz ixracının dəyəri azalıb

2026-cı ilin ilk 7 ayında qaz halında təbii qaz ixracı 14 milyard 427 milyon 714 min kubmetr təşkil edib. Ötən ilin eyni dövründə 14 milyard 409 milyon 695 min kubmetr qaz ixrac olunmuşdu.

Fiziki həcm 18 milyon kubmetr və ya cəmi 0,1 faiz artıb.

Lakin təbii qaz ixracının dəyəri 5 milyard 269 milyon 113 min dollardan 4 milyard 882 milyon 440 min dollara düşüb. Azalma:

• 386 milyon 673 min dollar;
• 7,3 faiz təşkil edib.

Min kubmetr təbii qaza düşən orta statistik ixrac dəyəri 366 dollardan 338 dollara enib. Bu, 7,5 faiz azalma deməkdir.

Rəqəmlər təbii qaz ixracındakı gəlir azalmasının fiziki həcmdən deyil, orta ixrac dəyərinin aşağı düşməsindən qaynaqlandığını göstərir.

Neft məhsullarının ixracı 2,4 dəfə artıb

Xam neftdən başqa, bitumlu süxurlardan alınmış neft və neft məhsullarının ixracı kəskin artıb.

Bu məhsulların ixrac həcmi:

• 336 min 683 tondan 546 min 348 tona yüksəlib;
• 209 min 665 ton və ya 62,3 faiz artıb.

İxrac dəyəri isə 173 milyon 455 min dollardan 423 milyon 575 min dollara çatıb. Dəyər ifadəsində artım 250 milyon 120 min dollar və ya 144,2 faiz təşkil edib.

Bir ton məhsula düşən orta statistik ixrac dəyəri 515 dollardan 775 dollara yüksələrək 50,5 faiz artıb.

Neft koksunun ixracı 71,6 faiz, neft bitumunun ixracı isə 168,6 faiz artıb.

Tərəvəz və meyvə ixracı 589 milyon dollara çatıb

2026-cı ilin ilk 7 ayında Azərbaycandan 503 min 103 ton tərəvəz və meyvə ixrac edilib. İxracın statistik dəyəri 589 milyon 237 min dollar təşkil edib.

Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə:

• ixrac həcmi 12 min 494 ton və ya 2,5 faiz;
• ixrac dəyəri 82 milyon 831 min dollar və ya 16,4 faiz artıb.

Bir ton tərəvəz və meyvəyə düşən orta statistik ixrac dəyəri 1 032 dollardan 1 171 dollara yüksəlib. Artım 13,5 faiz təşkil edib.

Bu dinamika tərəvəz və meyvə ixracındakı gəlir artımının əsas hissəsinin fiziki həcmdən çox, daha yüksək orta ixrac dəyəri hesabına yarandığını göstərir.

Fındıq az ixrac olunub, daha çox gəlir gətirib

2026-cı ilin ilk 7 ayında Azərbaycandan 8 min 893 ton meşə fındığı ixrac edilib. 2025-ci ilin eyni dövründə bu göstərici 11 min 437 ton idi.

Fiziki həcm 2 min 544 ton və ya 22,2 faiz azalsa da, fındıq ixracının dəyəri 82 milyon 490 min dollardan 100 milyon 233 min dollara yüksəlib.

Dəyər artımı 17 milyon 743 min dollar və ya 21,5 faiz olub.

Bir ton fındığa düşən orta statistik ixrac dəyəri 7 min 213 dollardan 11 min 272 dollara yüksəlib. Bu, 56,3 faiz artım deməkdir.

Beləliklə, ixrac həcminin beşdə birindən çox azalmasına baxmayaraq, daha yüksək orta ixrac dəyəri Azərbaycana fındıq ixracından daha çox gəlir əldə etməyə imkan verib.

Pomidor ixracının həcmi azalıb, gəliri artıb

2026-cı ilin ilk 7 ayında Azərbaycandan 142 min 909 ton pomidor ixrac edilib. Fiziki həcm əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 669 ton və ya 0,5 faiz azalıb.

Bununla belə, pomidor ixracının dəyəri 156 milyon 872 min dollardan 172 milyon 55 min dollara yüksəlib. Artım 15 milyon 183 min dollar və ya 9,7 faiz təşkil edib.

Bir ton pomidorun orta statistik ixrac dəyəri 1 093 dollardan 1 204 dollara yüksəlib.

Alma ixracının həcmi 7,9 faiz azalsa da, dəyəri 7 faiz artaraq 40 milyon 953 min dollara çatıb. Bir ton almanın orta ixrac dəyəri 16,1 faiz yüksəlib.

Kartof ixracının həcmi 9,3 faiz, dəyəri isə 5,6 faiz artaraq 29 milyon 713 min dollara çatıb.

Xurma ixracının həcmi 11,6 faiz, dəyəri 2,6 faiz; nar ixracının həcmi 9 faiz, dəyəri isə 7 faiz azalıb.

Şəkər ixracında kəskin artım

2026-cı ilin yanvar–iyul aylarında Azərbaycandan 126 min 886 ton şəkər ixrac edilib. 2025-ci ilin eyni dövründə bu göstərici 43 min 11 ton idi.

Şəkər ixracı:

• fiziki həcmdə 83 min 874 ton və ya 195 faiz;
• dəyər ifadəsində 48 milyon 935 min dollar və ya 160 faiz artıb.

Şəkər ixracının dəyəri 30 milyon 577 min dollardan 79 milyon 512 min dollara yüksəlib.

Həcmin dəyərdən daha sürətli artması nəticəsində bir ton şəkərə düşən orta statistik ixrac dəyəri 711 dollardan 627 dollara enib.

Pambıq və iplik ixracı yüksəlib

Pambıq lifinin ixracı 76 min 286 tondan 97 min 289 tona yüksəlib. Həcm 27,5 faiz, ixrac dəyəri isə 24,9 faiz artaraq 137 milyon 93 min dollara çatıb.

Pambıq ipliyinin ixracı daha sürətlə artıb:

• həcm 88,5 faiz artaraq 13 min 729 tona;
• dəyər 81,7 faiz artaraq 30 milyon 956 min dollara çatıb.

Pambıq ipliyində fiziki həcmin dəyərdən daha sürətli artması orta ixrac dəyərinin 3,6 faiz azalmasına səbəb olub.

Alüminium ixracı 165 milyon dolları keçib

2026-cı ilin ilk 7 ayında alüminium və ondan hazırlanan məmulatların ixracı 165 milyon 251 min dollar təşkil edib.

Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə:

• fiziki həcm 11,9 faiz;
• ixrac dəyəri 39,4 faiz artıb.

Bir ton məhsula düşən orta statistik ixrac dəyəri 2 min 838 dollardan 3 min 536 dollara yüksəlib. Artım 24,6 faiz təşkil edib.

Qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatların ixracı isə dəyər ifadəsində 23,6 faiz artaraq 66 milyon 506 min dollara çatıb.

Elektrik enerjisi ixracı 62 faiz azalıb

2026-cı ilin ilk 7 ayında elektrik enerjisi ixracının həcmi 59,5 faiz azalaraq 298 milyon 323 min kilovat-saata düşüb.

İxracın dəyəri isə 41 milyon 610 min dollardan 15 milyon 694 min dollara enib. Azalma 25 milyon 916 min dollar və ya 62,3 faiz təşkil edib.

Sement ixracının həcmi 15,2 faiz, dəyəri isə 20 faiz azalaraq 27 milyon 814 min dollar olub.

Kimya sənayesi məhsullarının ixracında fiziki həcm 37 faiz azalsa da, dəyər cəmi 5,3 faiz geriləyərək 183 milyon 686 min dollar təşkil edib. Bu fərq bir ton kimya məhsuluna düşən orta statistik ixrac dəyərinin 50,3 faiz artması ilə bağlıdır.

Azot gübrəsinin ixrac həcmi 37,1 faiz, dəyəri 12 faiz; plastmassa və onlardan hazırlanan məmulatların ixrac həcmi 15,5 faiz, dəyəri isə 8,8 faiz azalıb.

İxracın strukturundakı dəyişiklik geniş diversifikasiya demək deyil

İlk baxışda neft-qaz məhsullarının ümumi ixracdakı payının 86,3 faizdən 69,3 faizə düşməsi ixracın sürətli diversifikasiyası kimi görünə bilər.

Lakin 2026-cı ildə qızılın ümumi ixracdakı 19,2 faizlik payı nəzərə alındıqda, neft-qaz məhsulları ilə qızıl birlikdə ölkənin bütün ixracının 88,5 faizini formalaşdırıb.

Qızıldan və neft-qaz məhsullarından başqa bütün ixrac mallarının ümumi dəyəri 2 milyard 225 milyon dollar və ya ümumi ixracın cəmi 11,5 faizi səviyyəsində qalıb.

Bu göstərici ixrac strukturunun bir enerji məhsulları qrupundan digər yüksək dəyərli xammal məhsulunun hesabına dəyişdiyini göstərir. Buna görə də qeyri-neft-qaz ixracının 184 faiz artmasını bütün qeyri-neft sahələrində eyni səviyyəli genişlənmə kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı.

Qızıl ixracının davamlılığı əsas riskdir

Gömrük statistikası 24,52 ton qızılın ixrac edildiyini göstərsə də, cədvəl bu qızılın hansı hissəsinin yerli hasilat, emal edilmiş məhsul, əvvəlki ehtiyat və ya başqa iqtisadi əməliyyat hesabına formalaşdığını göstərmir.

Qızıl ixracı birdəfəlik və ya məhdud müddətli əməliyyatdırsa, növbəti dövrlərdə qeyri-neft-qaz ixracının yüksək artım tempinin qorunması çətinləşə bilər.

Əgər bu ixrac davamlı istehsal və emal güclərinə əsaslanırsa, qızıl Azərbaycanın xarici valyuta gəlirlərində yeni və əhəmiyyətli istiqamətə çevrilə bilər.

Neft gəlirlərində qiymət amili önə çıxıb

Xam neftin ixrac həcmi 12,1 faiz azaldığı halda, onun dəyərinin 4,9 faiz artması gəlirlərin daha yüksək orta ixrac dəyəri hesabına qorunduğunu göstərir.

Bu vəziyyət ixrac gəlirlərinin xarici qiymət konyunkturundan asılılığının davam etdiyini təsdiqləyir. Orta ixrac dəyərinin geriləməsi baş verərsə, fiziki hasilat və ixrac həcmindəki azalma ümumi gəlirlərə daha güclü təsir göstərə bilər.

Təbii qaz üzrə isə artıq əks dinamika müşahidə edilir: həcm demək olar dəyişməsə də, orta ixrac dəyərinin azalması nəticəsində gəlir 386,7 milyon dollar aşağı düşüb.

Kənd təsərrüfatında gəlir artımı qiymət hesabına sürətlənib

Tərəvəz və meyvə ixracının fiziki həcmi cəmi 2,5 faiz, dəyəri isə 16,4 faiz artıb. Fındıq, pomidor və alma üzrə də ixrac həcmi azaldığı və ya sabit qaldığı halda gəlirlər yüksəlib.

Bu dinamika məhsulların daha yüksək qiymətli bazarlara çıxarılması, keyfiyyət və çeşidin dəyişməsi və ya dünya qiymətlərinin yüksəlməsi ilə bağlı ola bilər. Lakin detallı ölkə və müqavilə məlumatları olmadan artımın konkret səbəbini müəyyən etmək mümkün deyil.

Müsbət tərəf odur ki, ixracatçılar bir sıra məhsullarda daha az və ya eyni həcmdə mal sataraq daha çox valyuta gəliri əldə ediblər. Risk isə gəlir artımının istehsal və fiziki ixrac həcminin genişlənməsindən çox qiymət amilindən asılı olmasıdır.

Emal sənayesində nəticələr qarışıqdır

Pambıq ipliyi, alüminium, qara metal məmulatları, şəkər, bitki və heyvan mənşəli yağlar üzrə ixrac artıb.

Digər tərəfdən, elektrik enerjisi, sement, kimya məhsulları, azot gübrəsi, metanol və plastmassa ixracında azalma qeydə alınıb.

Bu mənzərə qeyri-neft emal sənayesində ümumi və bərabər artımın olmadığını, ayrı-ayrı sahələrin fərqli istiqamətdə hərəkət etdiyini göstərir.