ABŞ Mərkəzi Bankı (Federal Ehtiyat Sistemi – FED) bu gün, oktyabrın 28-də növbəti faiz qərarını açıqlayacaq. Dünya maliyyə bazarları üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan qərarın Bakı vaxtı ilə saat 22:00-da elan edilməsi gözlənilir. Analitiklərin böyük əksəriyyəti faiz dərəcələrinin dəyişdirilməyəcəyini proqnozlaşdırsa da, dekabr ayında növbəti faiz artımı ehtimalı yüksək qiymətləndirilir.

Marja.az xəbər verir ki, FED-in 27–28 oktyabr tarixlərində keçirilən Federal Açıq Bazar Komitəsinin (FOMC) iclası yüksək inflyasiya, enerji qiymətlərinin bahalaşması və ABŞ iqtisadiyyatının dayanıqlı artımı fonunda baş tutur.

Hazırda FED-in əsas faiz dərəcəsi 3,75–4,00% intervalındadır. Mərkəzi Bank sentyabrın 16-da keçirilən əvvəlki iclasında faiz dərəcəsini 0,25 faiz bəndi artırmışdı. Bu, son üç ildə ilk faiz artımı olmuşdu.

Reuters agentliyinin 16–20 oktyabr tarixlərində 100 iqtisadçı arasında keçirdiyi sorğuda iştirak edənlərin 94-ü FED-in oktyabr iclasında faiz dərəcəsini dəyişdirməyəcəyini bildirib. Bununla belə, sorğuda iştirak edən 100 iqtisadçının hamısı dekabr ayında faiz artımı gözləyib.

Maliyyə bazarlarında da oxşar gözləntilər üstünlük təşkil edir. CME Group-un FedWatch alətinin oktyabrın 28-də Reuters tərəfindən yayımlanan məlumatlarına əsasən, investorlar FED-in bu gün faiz dərəcəsini sabit saxlaması ehtimalını 91% qiymətləndirirlər. 

İnflyasiya yenidən sürətlənib – FED-in işi çətinləşir

FED-in qarşısında duran əsas problemlərdən biri ABŞ-da inflyasiyanın yenidən yüksəlməsidir. ABŞ Əmək Statistikası Bürosunun (BLS) məlumatına görə, 2026-cı ilin sentyabr ayında illik inflyasiya 3,7% təşkil edib. Avqust ayında bu göstərici 3,4% olmuşdu. Beləliklə, illik inflyasiya bir ay ərzində 0,3 faiz bəndi yüksəlib və FED-in 2%-lik hədəfindən xeyli yuxarı qalmaqda davam edib.

Sentyabrda istehlak qiymətləri əvvəlki ayla müqayisədə 0,6% artıb. Benzinin qiymətində aylıq 9,1%-lik, ümumilikdə enerji qiymətlərində isə 5,2%-lik artım qeydə alınıb.

Enerji qiymətlərinin bahalaşması ABŞ-ın İranla münaqişəsinin neft və qaz bazarlarına təsiri ilə əlaqələndirilir. Analitiklər hesab edirlər ki, yüksək enerji xərclərinin nəqliyyat, logistika və digər xidmət sahələrinə ötürülməsi inflyasiyanın daha uzun müddət yüksək qalmasına səbəb ola bilər.

Bununla belə, ərzaq və enerji qiymətləri nəzərə alınmadan hesablanan baza inflyasiyası sentyabrda illik 2,6% olub. Bu isə qiymət təzyiqlərinin bütün məhsul və xidmət qruplarında eyni sürətlə artmadığını göstərir. 

İqtisadiyyat güclüdür, işsizlik isə aşağı səviyyədə qalır

FED-in faiz artımı ilə bağlı qərarını çətinləşdirən digər amil ABŞ iqtisadiyyatının yüksək borclanma xərclərinə baxmayaraq dayanıqlığını qorumasıdır.

Reuters-in məlumatına görə, istehlak xərcləri və biznes investisiyaları iqtisadi fəallığı dəstəkləməkdə davam edir. Xüsusilə süni intellekt texnologiyalarına yönələn böyük investisiyalar iqtisadi artımın mühüm mənbələrindən birinə çevrilib.

ABŞ-da sentyabr ayında işsizlik səviyyəsi 4,2% təşkil edib. Ay ərzində kənd təsərrüfatı istisna olmaqla iqtisadiyyatda 29 min yeni iş yeri yaradılıb.

Əmək bazarında iş yerlərinin sayının zəif artmasına baxmayaraq, işsizlik səviyyəsinin nisbətən aşağı qalması FED-ə inflyasiyaya qarşı mübarizədə daha sərt monetar siyasət yürütmək imkanı verir.

Lakin yüksək faiz dərəcələri ipoteka kreditlərinin, biznes maliyyələşməsinin və istehlak kreditlərinin bahalaşmasına səbəb olur. ABŞ-da 30 illik ipoteka kreditləri üzrə faizlərin 7%-dən yüksək olması mənzil bazarında əlçatanlığı məhdudlaşdırır. 

Dekabr ayında faiz artımı gözlənilir

Reuters-in sorğusuna əsasən, iqtisadçıların təxminən 60%-i FED-in faiz dərəcəsini növbəti artımdan sonra 4,00–4,25% intervalına çatdıracağını gözləyir.

Lakin respondentlərin əhəmiyyətli hissəsi daha sərt monetar siyasət ehtimalını da istisna etmir. Sorğuda iştirak edən 92 iqtisadçıdan 38-i FED-in ən azı iki əlavə faiz artımı həyata keçirəcəyini proqnozlaşdırır.

Bu gözləntilər inflyasiyanın yaxın müddətdə FED-in 2%-lik hədəfinə qayıtmayacağı ilə bağlı narahatlıqlardan qaynaqlanır. İqtisadçılar inflyasiyanın 2028-ci ildən əvvəl hədəfə enməyəcəyini gözləyirlər.

San-Fransisko Federal Ehtiyat Bankının prezidenti Meri Deyli (Mary Daly) də Reuters-ə müsahibəsində inflyasiyanı nəzarətə almaq üçün əlavə faiz artımlarına ehtiyac yarana biləcəyini, lakin oktyabr iclasında təcili qərar qəbul edilməsinin vacib olmadığını bildirib.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, FED-in oktyabr ayında fasilə verməsi faiz artımı dövrünün başa çatması demək deyil. 

FED sədrinin açıqlamaları qərarın özündən daha çox əhəmiyyət daşıya bilər

Bu gün investorların əsas diqqəti FED-in sədri Kevin Uorşun (Kevin Warsh) Bakı vaxtı ilə saat 22:30-da başlayacaq mətbuat konfransına yönələcək. Analitiklər xüsusilə dekabr ayında faiz artımı ehtimalına dair açıqlamaları izləyəcəklər.

Reuters-in istinad etdiyi ekspertlər bildirirlər ki, FED-in faiz dərəcəsini dəyişdirməməsi artıq bazar qiymətlərində böyük ölçüdə nəzərə alınıb. Buna görə də sədrin inflyasiya ilə bağlı qiymətləndirmələri və gələcək monetar siyasətə dair mesajları maliyyə bazarlarında daha güclü reaksiyaya səbəb ola bilər.

Digər mühüm məsələ FED rəhbərliyində mümkün fikir ayrılıqlarıdır. Bəzi analitiklər Klivlend Federal Ehtiyat Bankının prezidenti Bet Hammakın (Beth Hammack) və Dallas Federal Ehtiyat Bankının prezidenti Lori Loqanın (Lorie Logan) faiz artımının lehinə mövqe tuta biləcəyini ehtimal edirlər.

Bundan başqa, oktyabr iclası ABŞ-da noyabrın 3-də keçiriləcək Konqres seçkilərinə bir həftədən az vaxt qalmış baş tutur. Bu da FED-in müstəqilliyi və qərarların siyasi təsirlərdən kənar qəbul edilməsi məsələsinə diqqəti artırır. 

Dollar iki həftənin ən yüksək səviyyəsinə yaxınlaşıb

FED-in qərarı ərəfəsində ABŞ dolları beynəlxalq valyuta bazarlarında mövqeyini qoruyur. Reuters-in oktyabrın 28-də yayımladığı məlumata görə, dolların altı əsas valyutaya qarşı dəyərini ölçən dollar indeksi 102,40 səviyyəsində olub. Bu, son iki həftənin ən yüksək göstəricilərinə yaxındır.

ABŞ-ın 10 illik dövlət istiqrazlarının gəlirliliyi isə 5,0112%-ə yüksəlib.

Yüksək istiqraz gəlirliliyi maliyyə şərtlərinin sərtləşdiyini göstərir. Belə şəraitdə FED-in əlavə faiz artımına ehtiyacı azala bilər, çünki bazarda borclanma xərcləri artıq yüksəlib.

Bununla belə, analitiklər dekabr ayında faiz artımı gözləntilərinin güclənəcəyi təqdirdə dolların əlavə dəstək ala biləcəyini bildirirlər. 

FED-in qərarı qızıl, neft və digər bazarlara necə təsir edə bilər?

FED-in qərarı yalnız ABŞ iqtisadiyyatı üçün deyil, qlobal maliyyə və əmtəə bazarları üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır. Faiz dərəcələrinin yüksək səviyyədə daha uzun müddət saxlanılması dollar aktivlərinin cəlbediciliyini artıra bilər. Bu isə dolların möhkəmlənməsinə və faiz gəliri gətirməyən qızıl üzərində təzyiqin güclənməsinə səbəb ola bilər.

Əksinə, FED-in gələcək faiz artımlarına dair daha ehtiyatlı mövqe nümayiş etdirməsi dolların zəifləməsinə və qızıl qiymətlərinin dəstəklənməsinə şərait yarada bilər.

Neft bazarında isə faiz qərarının təsiri daha mürəkkəbdir. Yüksək faizlər iqtisadi fəallığı və enerji tələbatını məhdudlaşdıra bilər. Lakin hazırkı şəraitdə neft qiymətlərinə geosiyasi gərginlik və təkliflə bağlı risklər də ciddi təsir göstərir.

FED-in qərarı Azərbaycan üçün nə deməkdir?

FED-in monetar siyasəti Azərbaycan iqtisadiyyatına əsasən dollar, qlobal kapital bazarları, neft qiymətləri və xarici maliyyələşmə şərtləri vasitəsilə təsir edə bilər. Manatın ABŞ dollarına qarşı məzənnəsinin sabit saxlanıldığı şəraitdə FED-in faiz qərarı manatın dollar qarşısında avtomatik ucuzlaşması və ya bahalaşması demək deyil. Bununla belə, dolların digər valyutalar qarşısında möhkəmlənməsi Azərbaycanın həmin valyutalarla ticarət şərtlərinə təsir göstərə bilər.

FED-in sərt monetar siyasəti beynəlxalq maliyyə bazarlarında borclanma xərclərini yüksək saxlaya bilər. Bu isə xarici bazarlardan maliyyə cəlb edən Azərbaycan şirkətləri və bankları üçün əhəmiyyətlidir.

Neft qiymətlərinin dəyişməsi də Azərbaycanın ixrac gəlirləri və dövlət maliyyəsi baxımından mühüm amildir. Beləliklə, Azərbaycan üçün FED-in bu günkü qərarında yalnız faiz dərəcəsinin dəyişib-dəyişməməsi deyil, dolların, ABŞ istiqrazlarının gəlirliliyinin və neft qiymətlərinin bundan sonrakı istiqaməti də əhəmiyyət daşıyacaq.

Növbəti FED iclası dekabrın 8–9-da keçiriləcək. Həmin iclasda yenilənmiş iqtisadi proqnozların və FED rəsmilərinin faiz gözləntilərinin də açıqlanması nəzərdə tutulur.

Hər gün yeni vakansiyalar - AzVak.az-da