"Yaxın Şərqdə geosiyasi qeyri-sabitlik, xammal təchizatının məhdudlaşması və fosfat əlçatanlığının azalması qlobal gübrə qiymətlərinin uzun müddət yüksək səviyyədə qalmasına səbəb ola bilər".

Marja xəbər verir ki, CoBank-ın “Knowledge Exchange” platformasında dərc olunan yeni hesabatda bildirilir ki, gübrə xərcləri ən azı qarşıdakı bir il ərzində, böyük ehtimalla isə 2028-ci ilədək yüksək səviyyədə qala bilər.

Qlobal münaqişələr və təchizat zəncirindəki pozuntular kənd təsərrüfatı və ərzaq bazarlarını yenidən formalaşdırdığı bir vaxtda, gübrə qiymətlərinin İran müharibəsindən əvvəlki səviyyələrdən yüksək qalacağı və bunun fermerlər, aqrar məhsul təchizatçıları və kənd təsərrüfatı kooperativləri üzərində təzyiq yaradacağı gözlənilir.

Qiymətlər müharibənin başlanğıcında qeydə alınan tarixi maksimumlardan müəyyən qədər geri çəkilsə də, yüksək gübrə xərcləri bir çox ölkədə kənd təsərrüfatı sektorunun əsas problemlərindən biri olaraq qalır.

CoBank-ın aqrar resurslar və bioyanacaq üzrə iqtisadçısı Jacqui Fatka hesab edir ki, Yaxın Şərqdəki münaqişənin yaratdığı domino effekti mövcud təklif çatışmazlığı ilə birlikdə gübrə qiymətlərini yüksək saxlayacaq və 2027-ci ildə, eləcə də sonrakı dövrdə təchizatın bərpasını çətinləşdirəcək.

Onun sözlərinə görə, gübrənin əlçatanlığı və qiymətlərin münasib olmaması ilə bağlı narahatlıqlar fermerləri alışları azaltmağa və ya təxirə salmağa sövq edir. Bu isə bazarda tələb dinamikasını və qiymət perspektivlərini proqnozlaşdırmağı daha da çətinləşdirir.

CoBank hesab edir ki, bazarın normallaşması əsasən Yaxın Şərqdə sabitliyin bərpa olunmasından, kükürd qiymətlərinin aşağı düşməsindən və qlobal gübrə tələbinin strukturunda baş verəcək dəyişikliklərdən asılı olacaq.

Hörmüz boğazı qlobal gübrə bazarı üçün kritik nöqtədir

Yaxın Şərq qlobal gübrə bazarında mühüm rol oynayır. Region hər il 60 milyon tondan çox gübrə və gübrə xammalı tədarük edir. Bunun təxminən 45 milyon tonu Hörmüz boğazı vasitəsilə daşınır.

Qlobal ticarətə çıxarılan kükürdün təxminən 50%-i, dünya üzrə karbamid ixracının isə 30%-dən çoxu bu regionun payına düşür.

Bu göstəricilər Yaxın Şərqdə baş verən hərbi və logistika böhranlarının xüsusilə kükürd, ammonyak və karbamid bazarlarına sürətlə təsir göstərə biləcəyini göstərir.

İş elanları AzVak.az-da

CoBank-ın hesabatına görə, regiondakı münaqişələr bir sıra gübrə zavodlarının fəaliyyətinin dayanmasına, bəzi müəssisələrin isə ciddi ziyan görməsinə səbəb olub. Zədələnmiş istehsal güclərinin bərpasının əhəmiyyətli vaxt və maliyyə tələb edəcəyi qeyd olunur.

Hesablamalara görə, Yaxın Şərqdə təxminən 31 ammonyak zavodu müharibədən birbaşa təsirlənib və ya fəaliyyətini tam dayandırıb.

Asiyada 49, Rusiyada ən azı 20 zavodun fəaliyyəti pozulub

Təchizat problemi yalnız Yaxın Şərqlə məhdudlaşmır.

Hindistan, Pakistan və Banqladeşdə xammal çatışmazlığı səbəbindən ümumilikdə 49 zavodun fəaliyyəti məhdudlaşdırılıb və ya dayandırılıb.

Rusiyada isə ən azı 20 istehsal müəssisəsinin Ukrayna dron hücumlarından zərər gördüyü bildirilir. CoBank hesab edir ki, bu hadisələr qlobal gübrə təchizatındakı mövcud gərginliyi daha da dərinləşdirir.

Fosfat bazarında vəziyyət daha həssasdır

Hesabatda vurğulanır ki, qlobal fosfat təchizatı müharibədən əvvəl də məhdud idi. Kükürd və ammonyak qiymətlərinin yüksəlməsi isə fosfat gübrələrinin istehsal xərclərini daha da artırıb.

Ammonyak və kükürd fosfat istehsalında ən böyük dəyişkən xərclərə malik əsas xammallar hesab olunur.

Dünyanın ən böyük 10 ammonyak ixracatçısından üçü Hörmüz boğazının arxasında yerləşir. Bu səbəbdən boğazdan keçən nəqliyyatın pozulması beynəlxalq ammonyak və fosfat bazarına birbaşa təsir edə bilər.

Digər tərəfdən, dünyanın ən böyük fosfat gübrəsi istehsalçısı və ixracatçısı olan Çin avqust ayınadək fosfat ixracını qadağan edib. CoBank qeyd edir ki, yüksək kükürd qiymətləri bu məhdudiyyətin daha uzun müddət qüvvədə saxlanmasına səbəb ola bilər.

Fermerlər gübrədən tam imtina etmir

ABŞ-dan Avropa İttifaqı ölkələrinədək bir sıra bazarlarda fermerlər bir neçə ildir davam edən yüksək gübrə qiymətlərinə uyğunlaşmaq üçün qidalandırma strategiyalarını dəyişirlər.

Bir çox fermer gübrə istifadəsini kəskin şəkildə azaltmaq əvəzinə məhsuldarlığı qorumaq məqsədilə:

- torpaq analizindən daha geniş istifadə edir;

- dəyişən norma ilə gübrələmə texnologiyalarına keçir;

- dəqiq qida maddələri idarəetməsinə üstünlük verir.

CoBank-ın hesabatında diqqətçəkən məqamlardan biri budur ki, yetərsiz gübrələmənin yaratdığı iqtisadi zərər bəzi hallarda yüksək gübrə qiymətlərindən daha böyük ola bilər.

Bu səbəbdən fermerlərin bir çoxu azot gübrələrinin istifadəsini ciddi azaltmaq əvəzinə son illərdə fosfat və kalium tətbiqini təxminən 10–15% azaldıb.

Fatkanın sözlərinə görə, gübrədən az istifadə və ya ümumiyyətlə istifadə edilməməsi məhsuldarlığa dərhal təsir etməyə bilər. Lakin bunun təsiri iki-üç ildən sonra məhsuldarlığın azalması şəklində özünü göstərə bilər.

Yaz mövsümündə logistika problemi yarana bilər

Əgər gübrə qiymətləri gözlənildiyi kimi payız boyunca yüksək qalarsa, daha çox fermer gübrə alışını və tətbiqini yaza qədər təxirə sala bilər.

Bu isə əkin dövrünün nisbətən qısa olması və tələbin eyni vaxtda kəskin artması səbəbindən kənd təsərrüfatı məhsulları satıcıları və distribütorlar üçün logistika çətinlikləri yarada bilər.

Digər tərəfdən, qlobal səviyyədə gübrələmə normalarının azalması məhsuldarlığın müəyyən qədər aşağı düşməsinə səbəb ola bilər. Bu isə taxıl və digər kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətlərini dəstəkləyə və aqrar əmtəə bazarlarında yeni bahalaşma riskini gündəmə gətirə bilər.

İş elanları AzVak.az-da