Avropa İttifaqı (Aİ) 2026–2027-ci illərin qış mövsümünə son 13 ilin ən aşağı təbii qaz ehtiyatları ilə daxil olur. Qlobal qaz təchizatında yaranmış problemlər və Hörmüz boğazı vasitəsilə mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) daşımalarının faktiki dayanması Avropanın enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı riskləri artırır.

Marja.az xəbər verir ki, bu barədə Beynəlxalq Enerji Agentliyinin (IEA) açıqladığı “Qlobal Qaz Təchizatı Təhlükəsizliyinin Qiymətləndirilməsi” hesabatında bildirilir.

Hesabata əsasən, Avropa İttifaqının yeraltı qaz anbarlarının doluluq səviyyəsi hazırda 74,6% təşkil edir. Bu, regionun 2013-cü ildən bəri qış mövsümünə ən aşağı qaz ehtiyatları ilə daxil olması deməkdir.

Agentlik xəbərdarlıq edir ki, qaz ehtiyatlarının nisbətən aşağı olması Avropanın qış aylarında qlobal LNG bazarından asılılığını daha da artıracaq.

Hörmüz boğazında böhran: LNG tədarükü 60 milyard kubmetrdən çox azalıb

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin məlumatına görə, Hörmüz boğazı üzərindən LNG daşımalarının faktiki dayanması dünya qaz bazarında ciddi təchizat problemləri yaradıb.

Mart–oktyabr aylarında Qətər və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərindən LNG yükləmələrinin həcmi 60 milyard kubmetrdən çox azalıb.

Bu vəziyyət Avropa və Asiyada təbii qaz qiymətlərini 2022–2023-cü illərin enerji böhranından bəri ən yüksək səviyyələrə çatdırıb.

Agentlik qeyd edir ki, son onillikdə qlobal qaz bazarları daha çevik, likvid və qarşılıqlı əlaqəli sistemə çevrilib. Xüsusilə spot əməliyyatların genişlənməsi və LNG yüklərinin təyinatının dəyişdirilməsinə imkan verən müqavilələrin artması bazarın təchizat fasilələrinə qarşı dayanıqlığını gücləndirib.

Bununla belə, Hörmüz boğazındakı məhdudiyyətlər göstərir ki, qlobal qaz bazarı hələ də iri təchizat şoklarına qarşı həssasdır.

Dünya üzrə LNG təklifi 20 milyard kubmetr azalacaq

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin proqnozlarına əsasən, 2026-cı ildə qlobal LNG təklifinin təxminən 3% və ya 20 milyard kubmetr azalacağı gözlənilir.

Eyni zamanda, dünya üzrə təbii qaz tələbatının 1,5% və ya 65 milyard kubmetr azalacağı proqnozlaşdırılır.

Tələbatın azalmasının əsas səbəbləri arasında Yaxın Şərqdə təchizat çatışmazlığı nəticəsində qaz istehlakının məhdudlaşması, Avropada sənaye müəssisələrinin qaz istehlakını azaltması və bir sıra Asiya ölkələrinin elektrik enerjisi istehsalında təbii qazdan kömürə keçməsi göstərilir.

Sərt qış olarsa, Avropanın qaz ehtiyatları kritik həddə düşə bilər

Beynəlxalq Enerji Agentliyinin simulyasiyalarına əsasən, qışın mövsümi normalardan daha soyuq keçməsi və Hörmüz boğazı vasitəsilə LNG daşımalarındakı fasilələrin davam etməsi halında Avropa İttifaqının qaz ehtiyatları 2027-ci ilin mart ayının sonuna qədər istifadə edilə bilən anbar tutumunun 10%-dən aşağı düşə bilər.

Agentlik bildirir ki, qaz anbarlarının doluluq səviyyəsi 30%-dən aşağı düşdükdə anbarlardan qazın çıxarılması sürəti adətən azalır.

Bu səbəbdən ehtiyatların azalması təkcə saxlanılan qazın həcminə deyil, həm də yüksək tələbat dövründə qazın sistemə çatdırılması imkanlarına mənfi təsir göstərə bilər.

Avropada xüsusilə sərt qış, texniki nasazlıqlar və ya əlavə təchizat fasilələri baş verərsə, enerji bazarında vəziyyət daha da mürəkkəbləşə bilər.

Avropa və Asiya arasında LNG uğrunda rəqabət güclənə bilər

IEA-nın qiymətləndirməsinə görə, Avropadakı aşağı qaz ehtiyatları Asiya və Cənubi Amerikada LNG idxal edən ölkələrin məhdud saxlama imkanları ilə birlikdə qlobal bazarda rəqabəti gücləndirə bilər.

Xüsusilə təyinatı dəyişdirilə bilən LNG yüklərinə tələbatın artacağı gözlənilir.

Bu isə qış aylarında, xüsusən qaz istehlakının pik həddə çatdığı dövrlərdə spot bazarda qiymətlərin yüksəlməsinə əlavə təzyiq yarada bilər.

Agentlik, həmçinin xəbərdarlıq edir ki, 2026–2027-ci illərin qış mövsümünün sonunda qaz ehtiyatlarının aşağı səviyyədə qalması 2027-ci ilin yayında anbarların yenidən doldurulması üçün daha böyük həcmdə qaz alınmasını zəruri edə bilər.

Nəticədə qlobal qaz bazarında təchizat çatışmazlığı və qiymət təzyiqləri 2027-ci ilin sonrakı dövrlərinə də yayıla bilər.