Tərəvəz və meyvə ixracı artıb

Tərəvəz və meyvə ixracı 2025-ci ilin ilk 5 ayında 299 milyon 282,9 min dollar olduğu halda, 2026-cı ilin eyni dövründə 354 milyon 853,2 min dollara yüksəlib. Artım 55 milyon 570,3 min dollar və ya 18,6% təşkil edib.

Miqdar ifadəsində artım daha zəif olub: ixrac 291 min 393,1 tondan 294 min 160,3 tona qalxıb. Bu, 2 min 767,2 ton və ya 1% artım deməkdir.

Bu göstərici onu göstərir ki, tərəvəz və meyvə ixracında dəyər artımı əsasən həcmin kəskin böyüməsi hesabına deyil, məhsul strukturunun və ya orta ixrac qiymətinin yüksəlməsi hesabına baş verib.

Bu qrupda tomat ixracı 113 milyon 806,7 min dollardan 119 milyon 820,9 min dollara yüksəlib. Artım 6 milyon 14,2 min dollar və ya 5,3% təşkil edib. Meşə fındığı ixracı isə 65 milyon 217,3 min dollardan 90 milyon 182 min dollara yüksəlib. Bu, 24 milyon 964,7 min dollar və ya 38,3% artım deməkdir.

Alma ixracı 32 milyon 344,4 min dollardan 37 milyon 77,4 min dollara yüksəlib və 14,6% artıb. Xurma ixracı isə 32 milyon 946,2 min dollardan 32 milyon 99,2 min dollara enib və 2,6% azalıb.

Sənaye məhsullarında qarışıq dinamika var

Qeyri-neft-qaz sektorunda sənaye məhsulları üzrə mənzərə birmənalı deyil. Bəzi məhsullarda ciddi artım, bəzilərində isə azalma qeydə alınıb.

Pambıq lifi ixracı 90 milyon 342,2 min dollardan 112 milyon 937 min dollara yüksəlib. Artım 22 milyon 594,8 min dollar və ya 25% təşkil edib. Miqdar 62 min 659,4 tondan 81 min 502,7 tona yüksəlib.

Pambıq iplik ixracı daha sürətli artıb. Bu məhsul üzrə ixrac 9 milyon 897,3 min dollardan 23 milyon 241 min dollara qalxıb. Artım 13 milyon 343,7 min dollar və ya 134,8% olub. Miqdar isə 4 min 81,6 tondan 10 min 460 tona yüksəlib.

Alüminium və ondan hazırlanan məmulatların ixracı 81 milyon 242,4 min dollardan 117 milyon 516,5 min dollara yüksəlib. Artım 36 milyon 274,1 min dollar və ya 44,6% təşkil edib. Miqdar ifadəsində də artım var: 27 min 887,9 tondan 34 min 229 tona.

Amma kimya sənayesi məhsullarında azalma qeydə alınıb. Bu qrup üzrə ixrac 148 milyon 646,6 min dollardan 107 milyon 883,1 min dollara düşüb. Azalma 40 milyon 763,5 min dollar və ya 27,4% təşkil edib.

Kimya sənayesi daxilində metanol ixracı 47 milyon 369,8 min dollardan 27 milyon 106,6 min dollara düşüb. Azalma 20 milyon 263,1 min dollar və ya 42,8%-dir. Azot gübrəsi ixracı isə 78 milyon 896,5 min dollardan 53 milyon 497,3 min dollara enib. Bu istiqamətdə azalma 25 milyon 399,2 min dollar və ya 32,2% təşkil edib.

Plastmassa və onlardan hazırlanan məmulatların ixracı da azalıb. 2025-ci ilin ilk 5 ayında 154 milyon 630,9 min dollar olan ixrac 2026-cı ilin eyni dövründə 124 milyon 155,6 min dollara düşüb. Azalma 30 milyon 475,3 min dollar və ya 19,7%-dir.

Elektrik enerjisi ixracında isə daha sərt azalma var. 2025-ci ilin yanvar-may aylarında elektrik enerjisi ixracı 37 milyon 359,5 min dollar olduğu halda, 2026-cı ilin eyni dövründə 12 milyon 513,5 min dollara enib. Azalma 24 milyon 846 min dollar və ya 66,5% təşkil edib. Miqdar ifadəsində də ixrac 658 milyon 92,2 min kVt/saatdan 232 milyon 993 min kVt/saata düşüb.

Təhlil: artım var, amma struktur baxımından risklər qalır

2026-cı ilin ilk 5 ayının ixrac statistikası Azərbaycanın ümumi ixracında artım olduğunu göstərir. Lakin bu artımın keyfiyyətinə baxdıqda əsas nəticə budur: ixracdakı sıçrayış neft-qaz sektorunun genişlənməsi hesabına deyil, qeyri-neft-qaz sektorunda bir böyük məhsulun – qızılın ixracı hesabına yaranıb.

Ümumi ixrac 2 milyard 968 milyon 719,8 min dollar artıb. Eyni dövrdə qeyri-neft-qaz ixracı 3 milyard 724 milyon 481,2 min dollar yüksəlib. Neft-qaz sektoru isə əksinə, 755 milyon 761,4 min dollar azalıb. Bu o deməkdir ki, qeyri-neft-qaz ixracındakı artım neft-qaz sektorundakı azalmanı tam kompensasiya edib və əlavə olaraq ümumi ixracı da yuxarı çəkib.

Ən diqqətçəkən məqam qızılın ixrac strukturunda yaratdığı effektdir. Qızıl ixracı 3 milyard 636 milyon 158,1 min dollar olmaqla qeyri-neft-qaz ixracının 70,85%-ni təşkil edib. Bu, qeyri-neft-qaz ixracının böyüməsi baxımından pozitiv göstəricidir, lakin diversifikasiya baxımından ehtiyatlı yanaşma tələb edir. Çünki qeyri-neft-qaz ixracının böyük hissəsinin bir məhsuldan asılı olması gələcək dövrlərdə ixrac göstəricilərində dalğalanma riskini artırır.

Qızıl nəzərə alınmadan qeyri-neft-qaz ixracının cəmi 6,3% artması göstərir ki, real sektorun digər ixrac istiqamətlərində artım var, amma bu artım hələ genişmiqyaslı sıçrayış səviyyəsində deyil. Tərəvəz və meyvə, pambıq lifi, pambıq iplik, alüminium, şəkər və fındıq kimi məhsullarda müsbət dinamika var. Bununla belə, kimya sənayesi, plastmassa, elektrik enerjisi və sement ixracında azalma qeydə alınıb.

Nəticə

Ümumi ixrac 27% artaraq 13 milyard 969 milyon 888,5 min dollara çatıb.

Neft-qaz ixracı 7,9% azalaraq 8 milyard 837 milyon 922 min dollara düşüb.

Qeyri-neft-qaz ixracı 264,6% artaraq 5 milyard 131 milyon 966,5 min dollara yüksəlib.

Neft-qaz sektorunun ümumi ixracda payı 87,21%-dən 63,26%-ə enib.

Qeyri-neft-qaz sektorunun payı 12,79%-dən 36,74%-ə yüksəlib.

Qızıl ixracı 3 milyard 636 milyon 158,1 min dollar olmaqla ixrac artımının əsas mənbəyinə çevrilib.

Qızıl istisna edildikdə qeyri-neft-qaz ixracında artım 6,3% təşkil edir.

Beləliklə, 2026-cı ilin ilk 5 ayında Azərbaycanın ixracında həm müsbət, həm də diqqət tələb edən məqamlar var. Müsbət tərəf odur ki, qeyri-neft-qaz ixracının payı kəskin yüksəlib və ümumi ixrac artıb. Diqqət tələb edən tərəf isə odur ki, bu artımın əsas hissəsi bir məhsulun – qızılın hesabına formalaşıb. Dayanıqlı ixrac artımı üçün qeyri-neft sektorunda kənd təsərrüfatı, emal sənayesi, kimya, metallurgiya, tekstil və yüksək əlavə dəyərli məhsullar üzrə daha geniş və balanslı artım vacibdir.

İş elanları AzVak.az-da