Qlobal reytinq agentliyi "Fitch Ratings” Azərbaycan Respublikası İpoteka və Kredit Zəmanət Fondunun (İKZF) xarici və yerli valyutada uzunmüddətli emitent defolt reytinqlərini “BBB-” səviyyəsində təsdiqləyib. Reytinqlər üzrə proqnoz “Sabit”dir. 

Marja.az xəbər verir ki, "Fitch Ratings”in yaydığı press-relizdə bildirilir:

“Fitch” İKZF-ni Azərbaycanla (“BBB-”/“Sabit”) güclü əlaqələri olan dövlətlə əlaqəli qurum hesab edir. Fond əhalinin əlverişli şərtlərlə mənzillə təmin olunmasında mühüm dövlət siyasəti funksiyasını yerinə yetirir. Bu amil “Fitch”in Dövlətlə Əlaqəli Qurumlar üzrə Reytinq Meyarlarına əsasən, İKZF-nin emitent defolt reytinqlərinin Azərbaycanın suveren reytinqləri ilə eyni səviyyədə müəyyənləşdirilməsinə səbəb olub.

“Fitch” İKZF-yə müstəqil kredit profili təyin etmir. Bunun səbəbi Fondun hökumət adından dövlət siyasətinə əsaslanan missiyanı yerinə yetirməsi, hökumətlə güclü əməliyyat və maliyyə əlaqələrinə malik olması, həmçinin dövlət maliyyələşməsindən asılılığıdır. Bu amillər Fondun müstəqil əsasda qiymətləndirilməsini mənasız edir.

“Fitch” Azərbaycan dövlətinin İKZF-yə fövqəladə dəstək göstərəcəyini demək olar ki, qəti hesab edir. Bu, agentliyin dövlətlə əlaqəli qurumlar üzrə meyarlarında mümkün maksimum 60 baldan 50 bal həcmində müəyyənləşdirilmiş dəstək balı ilə təsdiqlənir. Sözügedən nəticə aşağıda ətraflı göstərilən dəstək göstərmək məsuliyyəti və dəstək göstərmək motivasiyası amilləri üzrə qiymətləndirmələrin məcmusunu əks etdirir.

Dövlətə məxsus İKZF qeyri-kommersiya təşkilatı kimi xüsusi statusa malikdir və yalnız Prezidentin fərmanı ilə ləğv və ya yenidən təşkil edilə bilər. Fondun fəaliyyəti üzvləri Azərbaycan Prezidenti tərəfindən təyin olunan Müşahidə Şurası vasitəsilə hökumətin ciddi nəzarəti altındadır. Şura Prezident Administrasiyasının, nazirliklərin və Mərkəzi Bankın nümayəndələrindən ibarətdir. Müşahidə Şurası Fondun borclanmasının yuxarı hədlərini, verə biləcəyi ipoteka kreditlərinin maksimum məbləğini, strateji məqsədlərini, büdcəsini və investisiya proqramını təsdiqləyir.

İKZF-nin maliyyə profili davamlı və əhəmiyyətli dövlət dəstəyi ilə möhkəmləndirilir. Bu dəstək Fondun sabit, lakin mötədil gəlirliliyində və dayanıqlı biznes modelində özünü göstərir. Fond dövlət tərəfindən hər il kapital qoyuluşları əldə edir. Bu kapital qoyuluşlarının ümumi məbləği 2024–2025-ci illərdə 172,7 milyon manat təşkil edib və Fond həmin vəsaitdən sosial ipotekaların maliyyələşdirilməsi üçün istifadə edib.

Mərkəzi Bankın Fondun istiqrazları üzrə geri alış zəmanəti də dövlət dəstəyinin digər formasıdır. Bu zəmanətə əsasən, Mərkəzi Bank istiqraz sahiblərinin müraciəti əsasında həmin istiqrazları geri almağa borcludur. Hazırda Mərkəzi Bank İKZF-nin dövriyyədə olan istiqrazlarının təxminən 80 faizinə sahibdir.

Fond ölkədə mənfəət vergisindən azad edilmiş dörd təşkilatdan biridir. Dövlət Fondun istiqrazlarının və digər məhsullarının xüsusi risk qrupuna aid edilməsi vasitəsilə də dolayı dəstək göstərir. Bu təsnifat Fondun istiqrazlarını kommersiya istiqrazları ilə müqayisədə banklar üçün daha cəlbedici edir.

“Fitch” ən azı ortamüddətli perspektivdə tənzimləyici və siyasi təsirin İKZF üçün güclü dəstəkləyici xarakter daşımaqda davam edəcəyini gözləyir. Dövlət 2026-cı ildə planlaşdırıldığı kimi Fonda 100 milyon manat maliyyə ayırıb. Vəsaitin böyük hissəsi sosial ipotekalara, qalan hissəsi isə kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin kreditləri üzrə subsidiyalara yönəldilib. Bu fəaliyyətin 2026-cı ilin iyununda dövlətlə əlaqəli digər quruma ötürülməsindən sonra KOB kreditləri üzrə subsidiyaların verilməsi dayandırılıb. “Fitch” dövlət dəstəyinin təxminən eyni həcmdə davam edəcəyini gözləyir.

Əhalinin əlverişli şərtlərlə mənzillə təmin edilməsi hökumətin strateji prioritetlərindən biridir. İKZF ölkədə güzəştli ipoteka kreditlərinin verilməsi həvalə edilmiş yeganə qurumdur və onu əvəz edə biləcək potensial alternativ mövcud deyil. Fond rəhbərliyinin hesablamalarına görə, İKZF-nin əhaliyə verilmiş ipoteka kreditlərindəki payı təxminən 80 faiz təşkil edir.

İKZF dövlətin milli mənzil siyasəti üzrə agenti kimi ucuz maliyyə vəsaitlərini ipoteka bazarına yönəldir və beləliklə, kreditləri əhali üçün əlçatan edir. Bu fəaliyyət Fondu maliyyələşmə imkanlarına müntəzəm çıxışdan asılı vəziyyətə salır. Buna görə də “Fitch” hesab edir ki, İKZF-nin defoltu onun əsas fəaliyyətinə ciddi təsir göstərər, milli mənzil siyasətinin həyata keçirilməsini təhlükə altına salar və həssas əhali qruplarına birbaşa mənfi təsir edər.

İKZF müntəzəm olaraq istiqraz buraxan emitent və ölkənin daxili istiqraz bazarının ən böyük iştirakçılarından biridir. “Fitch” hesab edir ki, Fondun defoltu milli maliyyə sisteminə inamı əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədər, dövlətin və ölkədəki digər dövlətlə əlaqəli qurumların maliyyələşmə imkanlarına və maliyyələşmə xərclərinə mənfi təsir göstərər.

Bununla belə, Azərbaycanın maliyyə bazarının nisbətən kiçik olması bu riski qismən azaldır. Fondun xarici kapital bazarlarına çıxışı olmadığı üçün “Fitch” yoluxma riskini “Güclü” səviyyəsində qiymətləndirib.

Fond ucuz maliyyələşmə imkanları ilə dəstəklənən, qeyri-kommersiya xarakterli, lakin mənfəətlə fəaliyyət göstərən dövlət qurumudur. İKZF 2025-ci ildə 26,8 milyon manat xalis mənfəət açıqlayıb. Bu, 2024-cü ildə qeydə alınmış 23,2 milyon manatlıq xalis mənfəətdən bir qədər çoxdur. Artım Fondun kredit portfelinin tədricən genişlənməsi ilə əlaqədardır.

Aktivlərin keyfiyyəti yüksək olaraq qalır. Dəyərsizləşmiş kreditlərin ipoteka və satmaq öhdəliyi ilə kirayə portfelinin ümumi həcmindəki payı 0,1 faizdən azdır.

İKZF-nin ən yaxın analoqları müvafiq ölkələrdə mənzil siyasətinin həyata keçirilməsi həvalə olunmuş dövlətlə əlaqəli qurumlardır. Bunlara Qazaxıstan Mənzil Şirkəti, “Qazaxıstan Dayanıqlılıq Fondu” Səhmdar Cəmiyyəti, Mənzil və Şəhər İnkişafı Korporasiyası Limited (Hindistan) və “Action Logement Services” (Fransa) daxildir.

Bütün analoji qurumların dövlət dəstəyi üzrə balları yüksəkdir və mümkün maksimum 60 baldan 45–55 bal arasında dəyişir. Nəticədə onların reytinqləri müvafiq ölkələrin suveren reytinqləri ilə eyni səviyyədə müəyyənləşdirilib. Bu, həmin qurumların dövlət siyasətində mühüm rolunu və hökumətlə güclü əlaqələrini əks etdirir.

İKZF əhalinin əlverişli şərtlərlə mənzillə təmin olunması sahəsində dövlət siyasətini həyata keçirən qurum kimi uzunmüddətli ipoteka kreditləri və satmaq öhdəliyi ilə kirayə mexanizmləri təqdim edir.

Fond əvvəllər qeyri-neft sektorunda fəaliyyət göstərən sahibkarların biznes kreditlərinə də zəmanət verirdi. Lakin bu funksiya 2026-cı ilin iyununda dövlətə məxsus digər quruma ötürülüb.

İş elanları AzVak.az-da