Facebook və Instagram sosial şəbəkələrinin sahibi Meta Platforms ABŞ-da şirkətin fəaliyyətini kökündən dəyişdirə biləcək nəhəng məhkəmə prosesi ilə üzləşib.

Marja xəbər verir ki, ABŞ-ın 29 ştatının baş prokurorları Meta-nı sosial media platformalarını uşaqlar və yeniyetmələrdə asılılıq yaratmaq məqsədilə dizayn etməkdə, istifadəçiləri təhlükəsizlik riskləri barədə yanıltmaqda və 13 yaşdan kiçik uşaqların şəxsi məlumatlarını valideyn razılığı olmadan toplamaqda ittiham edirlər.

Kaliforniyanın Oklend şəhərində keçiriləcək əsas məhkəmə mərhələsində ilkin olaraq Kaliforniya, Kolorado, Kentukki və Nyu-Cersi ştatlarının iddialarına baxılacaq. Açılış çıxışlarının avqustun 18-də başlanması, prosesin təxminən yeddi həftə davam etməsi gözlənilir. Meta-nın baş direktoru Mark Zukerberq və Instagram rəhbəri Adam Mosserinin də məhkəmədə ifadə verəcəyi bildirilir. Reuters

1,4 trilyon dollar necə hesablanıb?

Meta-nın məhkəməyə təqdim etdiyi sənədlərə əsasən, dörd ştat şirkətdən tutula biləcək cərimələrin ümumi məbləğini 1,4 trilyon dollar səviyyəsində hesablayıb.

Məbləğin ştat qanunlarında hər bir istehlakçı hüququ pozuntusu üçün nəzərdə tutulan maksimum cərimənin, Meta platformalarından istifadə etdiyi bildirilən uşaq və yeniyetmə hesablarının sayı ilə vurulması əsasında formalaşdırıldığı bildirilir.

Lakin əsas hesablamaların bir hissəsi məxfi məhkəmə sənədlərində yer aldığından, 1,4 trilyon dollarlıq məbləğin bütün detalları ictimaiyyətə açıqlanmayıb.

Bu rəqəm Meta-nın artıq 1,4 trilyon dollar ödəməyə məhkum edildiyi mənasına gəlmir. Söhbət ştatların iddiaları qəbul olunacağı halda tətbiq edilə biləcək nəzəri maksimum cərimədən gedir. Hüquq ekspertləri yekun cərimənin bu səviyyədə müəyyən edilməsini az ehtimallı sayırlar.

Meta hansı əməllərdə ittiham olunur?

İddiaçı ştatların fikrincə, Meta istifadəçilərin platformada daha çox vaxt keçirməsinə xidmət edən bir sıra funksiyaların uşaqlara mümkün təsirlərini əvvəlcədən bilib.

İddialarda aşağıdakı funksiyalara xüsusi diqqət yetirilir:

- sonsuz xəbər lenti;

- videoların avtomatik başladılması;

- fərdiləşdirilmiş tövsiyə alqoritmləri;

- istifadəçini tətbiqə qaytaran davamlı bildirişlər;

- bəyənmə və sosial təsdiq mexanizmləri.

Prokurorlar şirkətin bu funksiyalar vasitəsilə uşaqların diqqətini kommersiya məqsədilə istismar etdiyini, bunun isə narahatlıq, depressiya, bədən görünüşü ilə bağlı problemlər və kompulsiv sosial media istifadəsi risklərini artırdığını iddia edirlər.

Ştatlar Meta-nın 13 yaşdan kiçik uşaqların şəxsi məlumatlarını valideynlərinin təsdiqini almadan topladığını da bildirirlər. ABŞ-ın Uşaqların Onlayn Məxfiliyinin Qorunması Qanunu – COPPA belə məlumatların toplanmasından əvvəl valideynin təsdiqlənən razılığını tələb edir.  

Platformalarda ciddi dəyişiklik tələb olunur

İddiaçıların tələbləri yalnız maliyyə cəriməsi ilə məhdudlaşmır. Ştatlar məhkəmədən Meta-nın platformalarının iş prinsipinə müdaxilə edilməsini də istəyirlər.

Mümkün tələblər arasında uşaqlar üçün daha sərt yaş yoxlamasının tətbiqi, sonsuz lentin məhdudlaşdırılması, azyaşlıların məlumatları əsasında öyrədilmiş alqoritmlərin silinməsi və tövsiyə sistemlərinin istifadəçi fəallığı əvəzinə uşaqların rifahını əsas götürməsi var.

Belə bir qərar Instagram və Facebook-un reklam əsaslı biznes modelinə birbaşa təsir göstərə bilər. Çünki Meta-nın gəlirlərinin böyük hissəsi istifadəçilərin platformalarda keçirdiyi vaxtdan və onlara göstərilən fərdiləşdirilmiş reklamlardan formalaşır.

Meta ittihamları qəbul etmir

Meta ştatların irəli sürdüyü iddiaları və cərimə hesablamasını əsassız sayır. Şirkət bildirir ki, yeniyetmələrin psixi sağlamlığı bir çox sosial və fərdi amildən asılıdır və bu problemləri yalnız bir tətbiqlə əlaqələndirmək düzgün deyil.

Şirkət son illərdə yeniyetmə hesabları üçün məxfilik parametrlərini sərtləşdirdiyini, məzmun məhdudiyyətləri, valideyn nəzarəti vasitələri və süni intellekt əsaslı yaş müəyyənləşdirmə sistemləri tətbiq etdiyini vurğulayır.

Meta 1,4 trilyon dollarlıq mümkün cərimənin sübutlarla əsaslandırılmadığını və istehlakçı hüquqlarının müdafiəsi tarixində belə bir sanksiyanın analoqunun olmadığını bildirir.

Məhkəmənin qərarı bütün sektora təsir edə bilər

Məhkəmə məşvərətçi münsiflər heyətinin iştirakı ilə keçiriləcək. Münsiflərin rəyi hakim üçün məcburi olmayacaq və yekun qərarı federal hakim İvon Qonsales Rocers verəcək. İş Oklenddəki Kaliforniya Şimal Dairəsi Federal Məhkəməsində 2023-cü ildən araşdırılır. Məhkəmə dosyesi

Bu proses ABŞ-da sosial media şirkətlərinə qarşı uşaqların psixi sağlamlığı ilə əlaqədar açılmış minlərlə iddia üçün istiqamətverici ola bilər. Meta, TikTok, YouTube və Snapchat kimi platformalar uzun müddətdir üçüncü şəxslərin paylaşdığı məzmuna görə hüquqi məsuliyyəti məhdudlaşdıran qanunlarla müdafiə olunurdu.

Hazırkı iddialar isə zərərli məzmundan çox platformaların öz dizaynına – sonsuz lentə, avtomatik videolara, bildirişlərə və tövsiyə alqoritmlərinə yönəlib. Bu hüquqi yanaşma uğurlu olarsa, texnologiya şirkətlərinin mövcud müdafiə mexanizmlərini zəiflədə və sosial media sektorunda yeni təhlükəsizlik standartlarının yaranmasına səbəb ola bilər.

Hər gün yeni vakansiyalar - AzVak.az-da