2023-cü ildə rubl üçüncü dəfə psixoloji həddi keçib: oktyabrın 5-də Rusiya prezidenti Vladimir Putinin "Valday" forumunda çıxışı zamanı dollar yenidən 100 rublu ötüb. Bundan əvvəl bu səviyyə bu ilin martında, sonra isə avqust ayında aşılmışdı. Bəs bahalı neft fonunda rublun bahalaşacağını gözləmək olar?

Kifayət qədər valyuta yoxdur

Marja.az-ın məlumatına görə, bazar tədricən ona öyrəşir ki, neftin yüksək qiyməti artıq rublun dollar və avroya nisbətdə məzənnəsinin formalaşmasında böyük rol oynamır. Bu yaxınlarda OPEC+ ölkələri, xüsusən də Rusiya və Səudiyyə Ərəbistanı neft hasilatını azaltmaq qərarını bir daha təsdiqlədilər və bu, ekspertlərə ilin sonuna qədər Brent markalı neftin bir barelinin 100 dollar və ya daha çox olacağını gözləməyə əsas verdi.

Əvvəllər belə xəbərlər Rusiya valyutasının möhkəmlənməsinə səbəb olurdu. Artan neft qiymətləri adətən xarici valyutada ixrac gəlirlərini artırırdı və buna rubl da bahalaşmaqla cavab verirdi. Valyuta gələn kimi bazarda onun bolluğu yaranırdı, bunun əksinə, rubla tələb artırdı. Çünki vergiləri, maaşları və digər xərcləri ödəmək üçün xarici valyutanın böyük hissəsi satılmalı idi. Belə vaxtlarda dollar və avro ucuzlaşardı.

Amma indi neftin bahalaşması Rubla kömək etmir. Son il yarım ərzində bu əlaqə sanksiyalar və Rusiya ixracı üçün ödəniş strukturunun dəyişməsi səbəbindən itib. İxrac ödənişində rublun payı ilin əvvəlində təxminən 30 faiz olsa da, yayın sonunda təxminən 42 faiz təşkil edib. Sentyabrda bu rəqəm, görünür, daha da artıb. Eyni zamanda, Rusiya idxalın cəmi 30 faizini rublla ödəyir, qalan ödənişlər isə xarici valyuta ilə həyata keçirilir.

Bundan əlavə, Rusiyadan kapital axını davam edir və Rusiya şirkətləri də xarici valyutanı Rusiyaya köçürməkdənsə, xarici hesablarında saxlamağa üstünlük verirlər. Buna görə də, yalnız bir nəticə var: dollar və avronun indi möhkəmlənməsi açıq şəkildə göstərir ki, bazarda kifayət qədər valyuta yoxdur.

Oktyabr ayı həlledici olacaq

Oktyabr ayı Rusiya valyutasının necə davranacağını böyük ölçüdə göstərəcək. Sentyabrın sonunda rubl hətta vergi ödənişləri fonunda da bahalaşmadığına görə, onun oktyabrda da ucuzlaşacağını söyləməyə əsas var.

Əgər maliyyə tənzimləyiciləri ilə vəziyyətə müdaxilə yollarını tapmasalar, o zaman yaxın gələcəkdə dollar azı 105-106 rubla çata bilər.

Amma indi tənzimləyicilərin (mərkəzi bank və hökumət) valyuta bazarına təsir etmək imkanları çox deyil, çünki Rusiyanın dollar və avro ehtiyatları dondurulub və uçot dərəcəsinin artırılması ölkənin xarici təcrid və qlobal kapital bazarlarından təcrid olunması şəraitində artıq o qədər də kömək etmir.

Rusiya Mərkəzi Bankı və Maliyyə Nazirliyinin "arsenalında" olan inzibati tədbirlər arasında aşağıdakılar var və onlar elə də populyar deyil:

— xarici valyuta gəlirlərinin ixracatçılara məcburi satışının tətbiqi;

— kapital axınına məhdudiyyətlərin sərtləşdirilməsi;

— xaricə dividendlərin və kreditlərin ödənilməsinə qadağa;

— xarici ticarət vahidlərinə kredit verilməsinə qadağa;

— Uçot dərəcəsinin əlavə olaraq 15-17 faizə qədər artırılması;

— ehtiyatlardan yuan satışının artırılması;

— Rusiya şirkətlərinin qeyri-rezidentlərdən öz səhmlərini geri almasına qadağa;

— xarici şirkətlərin Rusiya bazarından çıxışını yavaşlatmaq.

Bu cür tədbirlərin ən azı müvəqqəti olaraq tətbiqini istisna etmək olmaz, çünki dolların məzənnəsi 100 rubl səviyyəsindən yuxarı sabitləşərsə, bu, əhalinin və biznesin milli valyutaya inamını və Mərkəzi Bankın imkanlarını sarsıtmağa başlayacaq. Bu baxımdan maliyyə orqanlarının valyuta nəzarətindən istifadə edə biləcəyini istisna etmək olmaz. Ancaq belə bir qərar qəbul edilərsə, bu, çox güman ki, çevik və dinamik parametrlərlə müvəqqəti bir tədbir olacaq.

Rubl nə vaxt bahalaşa bilər?

Rusiya Prezidentinin köməkçisi Maksim Oreşkin nikbindir. Oktyabrın 5-də axşam Rusiya valyutasının növbəti güclü zəifləməsindən sonra o, gec-tez rublun bahalaşacağını bildirib.

Bəzi analitiklər qeyd edirlər ki, ilin sonuna kimi dollar 92-98 zonasında görmək olar. Çünki neftin dinamikası hələ də gecikmə ilə özünü göstərir, ona görə də “qara qızıl”ın qiymətlərinin sentyabrda artması oktyabrın sonuna qədər rublun bir qədər möhkəmlənməsinin xeyrinə oynaya bilər.

Ekspertlər hesab edir ki, hakimiyyət rublun məzənnəsini bir dollar üçün 100 rubla yaxın saxlamaq üçün əlavə inzibati tədbirlərdən istifadə edəcək. 

Eyni zamanda analitiklər Rusiyanın milli valyutasına nikbin baxmırlar. Ona görə də ruslar və biznes qurumları artıq üçrəqəmli dollar ilə yaşamağa tədricən öyrəşməli olacaqlar.