Neftin qiymətinin 10 ABŞ dolları yüksəlməsi Azərbaycanın cari əməliyyatlar balansına təxminən 1,2 milyard dollar müsbət təsir göstərir. Təbii qazın hər min kubmetrinin 50 dollar bahalaşması isə bu göstəriciyə təxminən 900 milyon dollar əlavə müsbət təsir yaradır.

Marja.az xəbər verir ki, bu qiymətləndirmələri Azərbaycan Mərkəzi Bankının sədri Taleh Kazımov “Global Finance” jurnalına müsahibəsində açıqlayıb.

Enerji bahalaşmasının iki fərqli təsiri

AMB sədrinin izahına əsasən, enerji qiymətlərinin dəyişməsi iqtisadiyyata xarici ticarət, idxal inflyasiyası və strateji aktivlərin qiymətləndirilməsi vasitəsilə təsir edir. Bu kanalların təsir istiqamətləri fərqlənsə də, ümumi nəticə Azərbaycan üçün müsbət olaraq qalır.

Bununla belə, Azərbaycanın qeyri-enerji idxalının təxminən 80%-i enerji idxal edən iqtisadiyyatların payına düşür. Taleh Kazımovun qiymətləndirməsinə görə, neftin 10% bahalaşması ticarət tərəfdaşlarında inflyasiyanı təxminən 0,67% yüksəldir. Beləliklə, enerji qiymətlərinin artması bir tərəfdən Azərbaycanın xarici balansını yaxşılaşdırır, digər tərəfdən idxal olunan məhsullar vasitəsilə qiymətlərə təzyiq yaradır.

İxrac üstünlüyü ilə idxal xərcləri yanaşı qiymətləndirilməlidir

İqtisadi baxımdan bu iki təsir eyni vaxtda baş verə bilər. Enerji ixracatçısı daha əlverişli satış qiymətlərindən faydalanarkən, xaricdən mal alan müəssisələr istehsal və daşınma xərclərinin yüksəlməsi ilə üzləşə bilər. Həmin xərclərin daxili bazardakı qiymətlərə nə dərəcədə ötürülməsi isə müqavilələrdən, rəqabətdən, ehtiyatlardan və məzənnə dəyişikliklərindən asılıdır.

Bu səbəbdən enerji qiymətlərindəki artımın ölkə üzrə müsbət nəticəsi bütün müəssisə və istehlakçıların eyni dərəcədə faydalanması demək deyil. Xarici balansın yaxşılaşması ilə daxili qiymət sabitliyinin qorunması bir-birini tamamlayan, lakin ayrıca qiymətləndirilməli məsələlərdir.

Məzənnə sabitliyi əsas dayaq olaraq qalır

Taleh Kazımov məzənnə sabitliyini pul siyasətinin əsas dayağı kimi göstərib. Digər istiqamətlər faiz dəhlizi vasitəsilə siyasət qərarlarının ötürülməsi və ehtiyatların yaratdığı müdafiə imkanlarıdır.

Onun təqdim etdiyi məlumata görə, iyunun sonunda Azərbaycanın strateji ehtiyatları 85,8 milyard dollar təşkil edib və ÜDM-in 125%-ni ötüb.

Cari əməliyyatlar balansına təsir büdcə gəliri demək deyil

Açıqlanan 1,2 milyard və 900 milyon dollarlıq qiymətləndirmələr dövlət büdcəsinə birbaşa daxil olacaq əlavə vəsait kimi şərh edilməməlidir. Cari əməliyyatlar hesabı ölkənin xarici dünya ilə mal və xidmət ticarətini, ilkin və təkrar gəlir axınlarını əhatə edir. Dövlət büdcəsinin gəlirləri isə ayrıca göstəricidir. Buna görə xarici balansdakı yaxşılaşmanı avtomatik olaraq eyni məbləğdə büdcə gəliri, şirkət mənfəəti və ya əhalinin gəlir artımı ilə eyniləşdirmək düzgün olmaz.

Qeyd edək ki, bu rəqəmlər faktiki əldə edilmiş əlavə gəlir deyil, qiymət dəyişikliklərinin mümkün təsirinə dair qiymətləndirmədir.

Azərbaycan üçün əsas məsələ enerji bazarındakı əlverişli qiymətlərdən yaranan imkanların iqtisadi sabitliyə və məhsuldar investisiyalara çevrilməsidir. Xarici gəlirlərin artması maliyyə imkanlarını genişləndirə bilər, lakin uzunmüddətli nəticə həmin imkanlardan necə istifadə olunmasından asılıdır.