Azərbaycanın qeyri-neft ixracında böyük dəyişiklik – Mis filizlərinin ixracı 7 dəfə artıb, elektrik enerjisinin ixracı kəskin azalıb

2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında Azərbaycan mənşəli qeyri-neft məhsullarının ixracı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 21,7% artıb. İxracda ən böyük artım mis filizləri və konsentratları, şəkər, alüminium və meyvə-tərəvəz məhsulları üzrə qeydə alınıb. Bunun əksinə, elektrik enerjisi, sement və bəzi neft-kimya məhsullarının ixracında ciddi azalma baş verib.

Marja.az Azərbaycan Respublikası Xarici Ticarətinin Gömrük Statistikasına (Hesabat dövrü: 01.01.2026 – 30.09.2026) istinadən xəbər verir ki, bu nəticələr Dövlət Gömrük Komitəsinin “Azərbaycan mənşəli bir sıra qeyri-neft məhsullarının ixracı” adlı Əlavə 3.2 cədvəlinin 2025-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisəsindən məlum olur.

2026-cı ilin ilk 9 ayında Azərbaycan mənşəli qeyri-neft məhsullarının ixracının statistik dəyəri 2 milyard 880 milyon 596 min ABŞ dolları təşkil edib.

2025-ci ilin eyni dövründə isə bu göstərici 2 milyard 367 milyon 686 min dollar olmuşdu. Beləliklə, Azərbaycan mənşəli qeyri-neft məhsullarının ixracı bir il ərzində 512 milyon 910 min dollar və ya 21,7% artıb.

Burada mühüm fərq ondan ibarətdir ki, Əlavə 3.2 Azərbaycan mənşəli qeyri-neft məhsullarını əhatə edir. Bu göstərici hesabatın ümumi qeyri-neft sektoru üzrə ixrac məbləğindən fərqlənir.

Mis filizlərinin ixracı 7 dəfədən çox artıb

2026-cı ilin ilk 9 ayında ən diqqətçəkən artım mis filizləri və konsentratlarının ixracında qeydə alınıb. Hesabat dövründə Azərbaycandan 93 min 666,52 ton mis filizləri və konsentratları ixrac edilib. Bu ixracın statistik dəyəri 213 milyon 528,63 min dollar təşkil edib. 2025-ci ilin eyni dövründə isə 16 min 66,12 ton mis filizləri və konsentratları 29 milyon 915,38 min dollara ixrac olunmuşdu. Beləliklə, mis filizlərinin ixracı fiziki həcmdə 5,8 dəfə, dəyər ifadəsində isə 7,1 dəfə artıb. İxracın dəyərində artım 183 milyon 613 min dollar və ya 613,8% təşkil edib. Bu məhsulun Azərbaycan mənşəli qeyri-neft ixracındakı xüsusi çəkisi 2025-ci ilin ilk 9 ayındakı 1,26%-dən 2026-cı ilin müvafiq dövründə 7,41%-ə yüksəlib.

Mis filizləri və konsentratları ümumi ixrac artımına ən böyük müsbət töhfə verən ayrı-ayrı məhsul mövqeyi olub. Bu məhsul üzrə əlavə ixrac məbləği Əlavə 3.2-də qeydə alınmış ümumi artımın 35,8%-nə bərabərdir.

Meyvə-tərəvəz ixracı 671 milyon dolları ötüb

2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında Azərbaycandan 563 min 336,65 ton tərəvəz və meyvə ixrac olunub. Bu məhsulların ümumi statistik dəyəri 671 milyon 378,07 min dollar təşkil edib. 2025-ci ilin eyni dövründə isə 573 min 895,45 ton tərəvəz və meyvə 602 milyon 56,01 min dollara ixrac edilmişdi. Beləliklə, meyvə-tərəvəz ixracının dəyəri 69 milyon 322 min dollar və ya 11,5% artıb. Lakin fiziki həcm 10 min 559 ton və ya 1,8% azalıb. Bu fərq onu göstərir ki, ixrac olunan meyvə-tərəvəzin miqdarı azalsa da, ümumi satış dəyəri yüksəlib. Hesablamalara görə, meyvə-tərəvəzin bir tonunun orta statistik ixrac dəyəri 2025-ci ilin ilk 9 ayındakı təxminən 1049 dollardan 2026-cı ilin müvafiq dövründə 1192 dollara yüksəlib. Beləliklə, orta statistik ixrac dəyəri təxminən 13,6% artıb. Meyvə-tərəvəz məhsulları 2026-cı ilin ilk 9 ayında Azərbaycan mənşəli qeyri-neft ixracında 23,31%-lik xüsusi çəki ilə ən böyük ayrıca məhsul qrupu olaraq qalıb. akin bu məhsulların ümumi ixracdakı payı 2025-ci ilin eyni dövründəki 25,43%-dən 23,31%-ə geriləyib.

Şəkər ixracı 2,4 dəfə artıb

2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında Azərbaycandan 183 min 386,73 ton şəkər və şəkərdən hazırlanan qənnadı məmulatları ixrac edilib. İxracın statistik dəyəri 114 milyon 702,08 min dollar təşkil edib. 2025-ci ilin müvafiq dövründə isə 66 min 694,64 ton məhsul 48 milyon 375,83 min dollara ixrac edilmişdi. Beləliklə, şəkər və qənnadı məmulatlarının ixracı fiziki həcmdə 175%, dəyər baxımından isə 137,1% artıb. İxracdan əldə olunan statistik gəlir 66 milyon 326 min dollar yüksəlib. Bu məhsul qrupunun Azərbaycan mənşəli qeyri-neft ixracındakı payı 2,04%-dən 3,98%-ə çatıb. Maraqlıdır ki, şəkər ixracının fiziki həcmi dəyərindən daha sürətlə artıb. Bu isə məhsulun bir tonunun orta statistik ixrac dəyərinin azaldığını göstərir.

Alüminium ixracı 59 milyon dollar artıb

2026-cı ilin ilk 9 ayında Azərbaycandan 60 min 869,45 ton alüminium və ondan hazırlanan məmulatlar ixrac edilib. Bu ixracın statistik dəyəri 213 milyon 275,96 min dollar təşkil edib. 2025-ci ilin eyni dövründə isə 54 min 727,09 ton alüminium məhsulları 154 milyon 21,49 min dollara ixrac olunmuşdu. Beləliklə, alüminium ixracının fiziki həcmi 11,2%, statistik dəyəri isə 38,5% artıb. Dəyər ifadəsində artım 59 milyon 254 min dollar təşkil edib. Alüminium və ondan hazırlanan məmulatların Azərbaycan mənşəli qeyri-neft məhsullarının ixracındakı xüsusi çəkisi 6,51%-dən 7,40%-ə yüksəlib. Bu göstəricilər alüminium məhsullarının ölkənin qeyri-neft ixracında əhəmiyyətli mövqeyini gücləndirdiyini göstərir.

Pambıq lifi və pambıq iplik ixracı artıb

Pambıq məhsullarının ixracında da artım qeydə alınıb. 2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında Azərbaycandan 106 min 801,45 ton pambıq lifi ixrac edilib. Bu ixracın statistik dəyəri 152 milyon 136,30 min dollar təşkil edib. 2025-ci ilin eyni dövründə isə 95 min 388,96 ton pambıq lifi 136 milyon 472,21 min dollara ixrac olunmuşdu. Beləliklə, pambıq lifinin ixracı fiziki həcmdə 12%, dəyər ifadəsində 11,5% artıb. Pambıq iplik ixracında daha yüksək artım qeydə alınıb. 2026-cı ilin ilk 9 ayında 15 min 894,21 ton pambıq iplik 36 milyon 247,02 min dollara ixrac olunub. 2025-ci ilin müvafiq dövründə isə 10 min 720,55 ton pambıq iplik 24 milyon 611,08 min dollara satılmışdı. Beləliklə, pambıq iplik ixracı fiziki həcmdə 48,3%, dəyər baxımından isə 47,3% yüksəlib.

Ümumilikdə pambıq lifi və pambıq ipliyin ixracının birlikdə dəyəri 2026-cı ilin ilk 9 ayında 188 milyon 383 min dollara çatıb.

Elektrik enerjisi ixracı kəskin azalıb

2026-cı ilin ilk 9 ayında Azərbaycanın elektrik enerjisi ixracında ciddi geriləmə qeydə alınıb. Hesabat dövründə ölkədən 341 milyon 135 min kVt/saat elektrik enerjisi ixrac edilib. Bu ixracın statistik dəyəri 17 milyon 602,60 min dollar olub. 2025-ci ilin eyni dövründə isə 940 milyon 492 min kVt/saat elektrik enerjisi 53 milyon 836,97 min dollara ixrac edilmişdi. Beləliklə, elektrik enerjisinin ixracı fiziki həcmdə 63,7%, dəyər ifadəsində isə 67,3% azalıb.

İxracın dəyərində azalma 36 milyon 234 min dollar təşkil edib. Elektrik enerjisinin qeyri-neft ixracındakı payı 2,27%-dən 0,61%-ə geriləyib. Bu, Əlavə 3.2-də göstərilən məhsullar arasında dəyər ifadəsində ən böyük azalmalardan biridir.

Sement ixracı 16,6% azalıb

2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında Azərbaycandan 620 min 163,82 ton sement, hazır və ya klinker formasında ixrac olunub. Bu məhsulların statistik dəyəri 37 milyon 950,50 min dollar təşkil edib.

2025-ci ilin müvafiq dövründə isə 716 min 752,02 ton sement məhsulları 45 milyon 501,87 min dollara ixrac edilmişdi. Beləliklə, sement ixracı fiziki həcmdə 13,5%, dəyər ifadəsində isə 16,6% azalıb. Sementin qeyri-neft ixracındakı xüsusi çəkisi 1,92%-dən 1,32%-ə düşüb.

Kimya sənayesinin ixracında fərqli dinamika

2026-cı ilin ilk 9 ayında kimya sənayesinə aid bir sıra məhsulların ixracında artım və azalma eyni vaxtda qeydə alınıb. Metanol ixracının fiziki həcmi 336 min 824,95 tondan 240 min 578,15 tona düşüb. Bu, 28,6% azalma deməkdir. Lakin metanol ixracının statistik dəyəri 75 milyon 809,34 min dollardan 81 milyon 843,72 min dollara yüksələrək 8% artıb. Beləliklə, metanolun ixrac miqdarı azalsa da, dəyəri yüksəlib.

Azot gübrəsinin ixracı isə həm fiziki həcmdə, həm də dəyər baxımından azalıb.  2026-cı ilin yanvar–sentyabr aylarında 326 min 762,80 ton azot gübrəsi 126 milyon 684,83 min dollara ixrac edilib. 2025-ci ilin eyni dövründə isə 426 min 910,77 ton azot gübrəsi 131 milyon 886,38 min dollara satılmışdı. Beləliklə, azot gübrəsinin ixracı fiziki həcmdə 23,5%, dəyər baxımından 3,9% azalıb.

Etilen polimerlərinin ixracı da azalıb. Bu məhsul üzrə ixracın dəyəri 115 milyon 224,45 min dollardan 89 milyon 436,18 min dollara düşüb. Azalma 22,4% təşkil edib. Propilenin sopolimerləri üzrə ixracın dəyəri isə 81 milyon 652,86 min dollardan 61 milyon 35,38 min dollara geriləyərək 25,3% azalıb. Bunun əksinə, polipropilenin ixracı 43 milyon 878,36 min dollardan 46 milyon 607,79 min dollara yüksələrək 6,2% artıb.

Qara metallar və mis məhsullarının ixracı yüksəlib

2026-cı ilin ilk 9 ayında Azərbaycandan 71 min 769,77 ton qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatlar ixrac edilib. Bu ixracın statistik dəyəri 76 milyon 721,43 min dollar təşkil edib.

2025-ci ilin müvafiq dövründə isə 64 min 240,72 ton məhsul 62 milyon 998,74 min dollara ixrac edilmişdi. Beləliklə, qara metallar və onlardan hazırlanan məmulatların ixracı fiziki həcmdə 11,7%, dəyər ifadəsində 21,8% artıb.

Mis və ondan hazırlanan məmulatların ixracı isə 2025-ci ilin ilk 9 ayındakı 26 milyon 935,53 min dollardan 2026-cı ilin müvafiq dövründə 32 milyon 818,83 min dollara yüksəlib. Bu, 21,8% artım deməkdir.

Lakin mis və ondan hazırlanan məmulatların ixracının fiziki həcmi 3531,94 tondan 3323,28 tona düşərək 5,9% azalıb.

Digər qeyri-neft məhsullarının ixracı da artıb

Əlavə 3.2-də ayrıca göstərilməyən digər Azərbaycan mənşəli qeyri-neft məhsullarının ixracı da artıb. 2026-cı ilin ilk 9 ayında bu kateqoriya üzrə ixracın dəyəri 882 milyon 307,63 min dollar təşkil edib. 2025-ci ilin eyni dövründə isə bu göstərici 714 milyon 485,16 min dollar olmuşdu. Beləliklə, digər qeyri-neft məhsullarının ixracı 167 milyon 822 min dollar və ya 23,5% artıb. Bu məhsulların ümumi Azərbaycan mənşəli qeyri-neft ixracındakı xüsusi çəkisi 30,18%-dən 30,64%-ə yüksəlib.

Azərbaycan mənşəli qeyri-neft məhsullarının ixracındakı 512,9 milyon dollarlıq artımın mühüm hissəsi mis filizləri, meyvə-tərəvəz, şəkər və alüminium məhsulları hesabına formalaşıb. Bu dörd istiqamət üzrə ixracın dəyərində cəmi 378,5 milyon dollarlıq artım qeydə alınıb. Eyni zamanda, elektrik enerjisi və bəzi kimya məhsullarının ixracında azalma ümumi artımın bir hissəsini kompensasiya edib.

Bu mənzərə göstərir ki, qeyri-neft ixracında artım bütün məhsul qruplarını eyni dərəcədə əhatə etmir. Bəzi sahələrdə ixracın həm fiziki həcmi, həm də dəyəri yüksəlib, digərlərində isə dəyər artımı məhsulun miqdarındakı azalma ilə müşayiət olunub.

Qeyd: 2,88 milyard dollarlıq məbləğ Azərbaycan mənşəli qeyri-neft məhsullarına aiddir. DGK-nın ümumi qeyri-neft sektoru ixracı üzrə göstərdiyi 6,65 milyard dollarlıq məbləğlə eyniləşdirilməməlidir. Bu fərq xüsusilə qızıl ixracının təsirini qiymətləndirərkən nəzərə alınmalıdır.

Hər gün yeni vakansiyalar - AzVak.az-da