ABŞ Prezidenti Donald Tramp İrana qarşı iqtisadi təzyiqin kəskin şəkildə artırılacağını bəyan edib və bunu “indiyədək hər hansı ölkəyə qarşı həyata keçirilmiş ən sarsıdıcı iqtisadi əməliyyat” adlandırıb.

Marja xəbər verir ki, Tramp İrana iqtisadi və maliyyə dəstəyi göstərən digər ölkələrin də ABŞ tərəfindən ciddi iqtisadi nəticələrlə üzləşə biləcəyini qeyd edib.

Tramp "Truth Social" platformasında yaydığı açıqlamada İranın razılaşma əldə etmək üçün ona təqdim edilən imkanlardan istifadə etmədiyini bildirib və bundan sonra Tehrana qarşı “misli görünməmiş miqyasda iqtisadi müharibə və təcrid” siyasətinin həyata keçiriləcəyini açıqlayıb.

ABŞ Prezidenti İranın hərbi imkanlarının ciddi şəkildə zəiflədiyini iddia edib. O, İranın hərbi-dəniz və hərbi-hava qüvvələrinin, eləcə də hərbi istehsal obyektlərinin böyük zərər gördüyünü, ölkənin valyutasının dəyərdən düşdüyünü bildirib. Bunlar Trampın öz bəyanatında səsləndirdiyi qiymətləndirmələrdir.

Trampın açıqlamasının ən mühüm hissələrindən biri isə üçüncü ölkələrə ünvanlanan xəbərdarlıq olub. ABŞ Prezidenti bildirib ki, maliyyə institutlarının, şirkətlərinin, hava limanlarının və ya dövlət qurumlarının İrana hər hansı formada iqtisadi “nəfəs borusu” yaratmasına imkan verən ölkələr ciddi iqtisadi nəticələrlə üzləşəcək.

Tramp konkret olaraq İranla əlaqəli neft qaçaqmalçılığı, svop xətləri, nağd pul köçürmələri, valyutadəyişmə strukturları, gəmi reyestrləri və vasitəçi şirkətlər vasitəsilə aparılan əməliyyatların dayandırılmalı olduğunu bildirib. O, bu mərhələni “Economic D-Day” – “İqtisadi D-Day” adlandırıb və ABŞ müttəfiqlərini İranın iqtisadi təcridinə qoşulmağa çağırıb.

Konkret yeni tədbirlərin detalları hələ açıqlanmayıb

Bununla belə, Tramp yeni iqtisadi kampaniyanın hansı konkret sanksiyalar, tariflər və ya maliyyə məhdudiyyətləri vasitəsilə həyata keçiriləcəyini açıqlamayıb. Reuters-in məlumatına görə, ABŞ Prezidenti həmçinin hansı ölkələrin yeni tədbirlərin birbaşa hədəfinə çevriləcəyini adlandırmayıb.

Vaşinqtonun bunun üçün artıq hüquqi mexanizmləri mövcuddur. Tramp 6 fevral 2026-cı ildə imzaladığı sərəncamla İrandan birbaşa və ya dolayı yolla mal və xidmət alan ölkələrdən ABŞ-a idxal olunan məhsullara əlavə gömrük rüsumlarının tətbiqinə imkan yaradıb. Sərəncamda mümkün əlavə rüsum üçün 25% nümunəsi göstərilsə də, konkret ölkə üzrə tətbiqin ayrıca qərardan asılı olduğu qeyd edilir.

İran neftinin əsas alıcısı Çin diqqət mərkəzindədir

Yeni siyasətin qlobal ticarət üçün ən mühüm suallarından biri Çinlə bağlıdır. Kpler-in Reuters tərəfindən istinad edilən 2025-ci il məlumatlarına görə, İranın dəniz yolu ilə ixrac etdiyi neftin 80%-dən çoxunu Çin alıb. Buna görə də Vaşinqtonun İranla iqtisadi əlaqələri tam məhdudlaşdırmaq strategiyası ABŞ-Çin münasibətlərində yeni ticarət gərginliyi riskini də gündəmə gətirir.

Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri isə artıq İranla bütün ticarət fəaliyyətlərini, kommersiya mübadilələrini və maliyyə əməliyyatlarını növbəti bildirişədək dayandırdığını açıqlayıb.

Tramp bəyanatının sonunda İranın nüvə silahına sahib olmasına imkan verilməyəcəyini bir daha vurğulayıb. Tehran isə uzun illərdir nüvə proqramının dinc xarakter daşıdığını bildirir.

İş elanları AzVak.az-da

İranla işləyən ölkələrə xəbərdarlıq

Tramp bəyan edib ki, hər hansı ölkənin maliyyə institutları, şirkətləri, hava limanları və ya dövlət qurumları İrana iqtisadi “nəfəs borusu” təqdim edərsə, həmin ölkə ABŞ tərəfindən “nəhəng iqtisadi nəticələrlə” üzləşəcək.

ABŞ Prezidenti konkret olaraq aşağıdakı kanalların bağlanmasını tələb edib:

-İran neftinin qaçaqmalçılığı;

-valyuta və swap xətləri;

-pul köçürmələri;

-valyutadəyişmə;

-gəmilərin üçüncü ölkələrdə qeydiyyatı;

- İranla əlaqəli şirkətlər və vasitəçi strukturlar.

Tramp vurğulayıb ki, Vaşinqton İranın nüvə silahı əldə etməsinə imkan verməyəcək.

Yeni bəyanat ABŞ administrasiyasının aprel ayından “Operation Economic Fury” adı altında həyata keçirdiyi iqtisadi təzyiq kampaniyasının daha sərt mərhələyə keçdiyini göstərir. Kampaniyanın məqsədi İran hakimiyyətinin beynəlxalq maliyyələşmə və gəlir kanallarını maksimum dərəcədə məhdudlaşdırmaqdır.

İran: Sanksiyalar danışıqlara mane olur

İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi isə Vaşinqtonu sanksiya təzyiqini daha da artırmaqda ittiham edib.

Əraqçinin fikrincə, əvvəlki sanksiya dalğaları Tehranı geri çəkilməyə məcbur edə bilmədiyi halda yeni məhdudiyyətlərin tətbiqi münaqişənin danışıqlar yolu ilə həllini daha da çətinləşdirir.

BƏƏ-nin qərarı İran üçün əlavə zərbədir

Gərginlik Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin İranla bütün ticarət və maliyyə əməliyyatlarını dayandırmasından bir gün sonra daha da yüksəlib.

BƏƏ qərarını ölkəyə qarşı iki İran ballistik raketinin atılması ilə əlaqələndirib. Tehran isə raket buraxılışı ilə bağlı ittihamı rədd edərək bunu “saxta bayraq” əməliyyatı adlandırıb.

BƏƏ İran iqtisadiyyatı üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müharibədən əvvəl Əmirliklər İranın ən böyük idxal mənbəyi olub. Ümumdünya Ticarət Təşkilatının məlumatına görə, 2024-cü ildə İranın ümumi idxalının 30%-dən çoxu BƏƏ-nin payına düşüb.

Bu səbəbdən Əbu-Dabinin ticarət və maliyyə əlaqələrini dayandırması İranın xarici ticarət, valyuta və logistika kanallarına ciddi təzyiq yarada bilər.

Əsas sual Çindir

Rapidan Energy Group-un prezidenti Bob MakNallinin fikrincə, ABŞ-ın İrana qarşı iqtisadi müharibəsinin effektivliyi əsasən Çinin mövqeyindən asılı olacaq.

Çin İranla ən geniş maliyyə, logistika, enerji və ticarət əlaqələrinə malik ölkələrdən biridir. Buna görə Vaşinqtonun Pekini İranla iqtisadi əməkdaşlığı məhdudlaşdırmağa məcbur edib-edə bilməyəcəyi yeni sanksiya strategiyasının əsas sınaqlarından biri hesab olunur.

MakNalli qeyd edib ki, Çin ABŞ-ın iqtisadi təzyiqlərinə cavab verməyə hazır olduğunu əvvəllər də nümayiş etdirib.

Neft bazarı Trampın açıqlamasına ehtiyatla reaksiya verir

Ekspertin fikrincə, yalnız yeni sanksiyaların elan edilməsi neft qiymətlərində böyük sıçrayış yaratmaya bilər. Bazar üçün əsas risk İran rəhbərliyinin hərbi eskalasiyaya gedib-getməməsidir.

MakNalli bildirib ki, neft bazarında Hörmüz boğazının yaxın müddətdə və davamlı şəkildə normal fəaliyyətə qayıdacağına dair nikbinlik zəifləyir.

Lloyd’s List Intelligence məlumatlarına görə, Hörmüz boğazından gəmi keçidləri müharibədən əvvəlki səviyyələrdən xeyli aşağı qalır.

Avqustun 16-da başa çatan həftədə boğazdan 73 gəmi keçib. Əvvəlki həftədə isə bu göstərici 91 olub. İranın gəmiləri hədəfə alması və ABŞ-ın İran limanlarına tətbiq etdiyi dəniz blokadası əksər operatorları mühüm enerji marşrutundan uzaqlaşdırıb.

Bazar məlumatlarına əsasən, cümə axşamı Brent markalı neftin fyuçers qiyməti 0,5% artaraq 92,09 dollar/barelə, ABŞ-ın WTI nefti isə 0,3% bahalaşaraq 86,07 dollar/barelə yüksəlib.

Trampın bəyanatından sonra ABŞ fond indekslərinin fyuçersləri əvvəlki artımın bir hissəsini itirib. S&P 500 fyuçersləri demək olar ki, dəyişməz qalıb.