ABŞ və Yaponiyanın valyuta bazarına müdaxiləsinin təsiri zəiflədikcə yen yenidən təzyiq altına düşüb və son üç ayın ən kəskin həftəlik ucuzlaşmasına doğru gedir. İnvestorlar milli valyutanın dəyər itirməsinin qarşısını almaq üçün yeni rəsmi müdaxiləyə ehtiyac olub-olmadığını qiymətləndirirlər.

Marja xəbər verir ki, Yaponiya valyutası iyulun sonu və avqustun əvvəlində həyata keçirilən müdaxilələrdən sonra əldə etdiyi möhkəmlənmənin təxminən yarısını itirib.

Yen bu həftə ABŞ dolları qarşısında təxminən 1% ucuzlaşaraq 1 dollar üçün 159,43 yen səviyyəsinə geriləyib.

Müdaxilədən əvvəl, iyul ayında məzənnə təxminən 164 yen səviyyəsində idi. Bazar iştirakçıları 160 yen həddini növbəti valyuta müdaxiləsi üçün mümkün səviyyə kimi qiymətləndirirlər.

Yenin bu həftəki ucuzlaşmasının may ayından bəri ən kəskin həftəlik itki olması gözlənilir. May ayında da rəsmi müdaxilədən sonra Yaponiya valyutası yenidən dəyər itirmişdi.

Yen avro qarşısında da bu həftə təxminən 0,8% zəifləyərək 1 avro üçün 183,91 yen səviyyəsinə düşüb. Bu, aprel ayından bəri yenin avro qarşısında qeydə alınan ən böyük həftəlik ucuzlaşmasıdır.

İş elanları AzVak.az-da

Yaponiya yeninin son günlər yenidən ucuzlaşması investorların diqqətini Tokio və Vaşinqtonun iyulun sonunda həyata keçirdiyi tarixi valyuta müdaxiləsinə yönəldib. Araşdırma göstərir ki, söhbət əsasən 30 və 31 iyul 2026-cı il tarixlərində keçirilən əməliyyatlardan gedir: əvvəlcə Yaponiya bazara təkbaşına daxil olub, ertəsi gün isə ABŞ da yenin dəstəklənməsinə qoşulub.

İlk müdaxilə 30 iyulda başladı

30 iyulda Yaponiya hakimiyyəti yenin kəskin ucuzlaşmasının qarşısını almaq üçün ABŞ dolları sataraq yen almağa başlayıb. Əməliyyat Nyu-York ticarət saatlarında həyata keçirilib. Həmin dövrdə dollar/yen məzənnəsi 164 səviyyəsinə yaxınlaşmış, Yaponiya valyutası dollar qarşısında təxminən 40 ilin minimumuna enmişdi.

Goldman Sachs Research-ün hesablamalarına görə, Yaponiya 30–31 iyulda valyuta bazarına ümumilikdə 85 milyard dollara qədər vəsait yönəltmiş ola bilər. Bank bildirir ki, yekun rəsmi məbləğ hələ açıqlanmadığından bu rəqəm bazar dövriyyəsi və Yaponiya Bankının məlumatları əsasında hesablanmış təxmini göstəricidir.

Reuters-in Yaponiya Bankının hesablaşma məlumatlarına əsaslanan hesablamaları isə 30 iyuldakı ilk əməliyyatın həcminin 58,97 milyard dollara qədər ola biləcəyini göstərib.

31 iyulda ABŞ da müdaxiləyə qoşuldu

Hadisənin ən mühüm hissəsi 31 iyulda baş verib. Yaponiya bu dəfə ABŞ ilə birlikdə yen almaq üçün koordinasiyalı valyuta müdaxiləsi həyata keçirib. Yaponiya Maliyyə Nazirliyi sonradan 31 iyul tarixli əməliyyatın ABŞ Maliyyə Nazirliyi ilə birgə keçirildiyini təsdiqləyib.

ABŞ-ın əməliyyata qoşulması xüsusilə diqqətçəkən olub. Reuters və Financial Times-ın məlumatına görə, ABŞ Maliyyə Nazirliyinin adından əməliyyatı Nyu-York Federal Ehtiyat Bankı həyata keçirib. ABŞ tərəfi yen almaq üçün dollar deyil, avro satıb. Əməliyyatın Goldman Sachs və Morgan Stanley vasitəsilə həyata keçirildiyi bildirilir. ABŞ tərəfindən alınan yenin dəqiq məbləği açıqlanmayıb.

Dollar əvəzinə avronun satılması valyuta bazarları üçün olduqca qeyri-adi addım hesab edilib. Analitiklərin fikrincə, bununla Vaşinqton həm yenə dəstək vermək, həm də bazara ABŞ-ın dolları ümumi şəkildə zəiflətmək istədiyi barədə siqnal göndərməmək istəyib.

Yaponiya üzrə hesablaşma məlumatları 31 iyuldakı birgə müdaxilə zamanı Tokio tərəfindən yen alınmasına 36,58 milyard dollara qədər vəsait sərf edilmiş ola biləcəyini göstərib. Bununla belə, iyulun sonundakı əməliyyatların dəqiq rəsmi məbləği hələ açıqlanmadığından müxtəlif bazar hesablamaları arasında fərqlər mövcuddur.

Niyə bu əməliyyat tarixi hesab olunur?

31 iyul əməliyyatı sadəcə böyük həcmli müdaxilə deyildi. Yaponiya və ABŞ-ın birlikdə yen almaqla valyutanı möhkəmləndirməyə çalışması son onilliklərdə nadir hadisədir.

2011-ci ildə Fukusima faciəsindən sonra G7 ölkələri də valyuta bazarına koordinasiyalı şəkildə müdaxilə etmişdilər. Lakin həmin vaxt məqsəd həddindən artıq bahalaşan yeni zəiflətmək idi. 2026-cı ildə isə istiqamət tam əksinədir – yeni ucuzlaşmadan qorumaq üçün yen alınır.

ABŞ-ın yeni birbaşa dəstəkləməsinin daha yaxın tarixi nümunəsi 1998-ci ilə gedib çıxır. ABŞ Maliyyə Nazirliyinin rəsmi məlumatına görə, 17 iyun 1998-ci ildə ABŞ monetar orqanları 833 milyon dollar dəyərində Yaponiya yeni almışdı.

Buna görə də 2026-cı ilin iyulundakı əməliyyatı daha dəqiq şəkildə “ABŞ və Yaponiyanın yeni möhkəmləndirmək üçün 1998-ci ildən bəri ilk böyük koordinasiyalı müdaxiləsi” kimi xarakterizə etmək olar. Ümumilikdə isə yen üzrə beynəlxalq koordinasiyalı müdaxilə 2011-ci ildən bəri ilk dəfə baş verib.

Yaponiya bundan əvvəl də milyardlarla dollar xərcləmişdi

İyuldakı müdaxilə Yaponiya hakimiyyətinin 2026-cı ildə yeni qorumaq üçün ilk cəhdi olmayıb.

Yaponiya Maliyyə Nazirliyinin rəsmi məlumatlarına görə, ölkə aprel-may aylarında üç dəfə dollar sataraq yen alıb:

30 aprel – 6,2787 trilyon yen;

4 may – 780,2 milyard yen;

6 may – 4,6759 trilyon yen.

Beləliklə, həmin üç müdaxilənin ümumi həcmi 11,7349 trilyon yen təşkil edib.

Məhz buna görə 14 avqust tarixli bazar xəbərlərində yenin “maydan bəri ən böyük həftəlik ucuzlaşmasına” doğru getdiyi qeyd olunur: may ayında da valyuta müdaxilədən sonra əvvəlcə möhkəmlənmiş, daha sonra yenidən dəyər itirməyə başlamışdı.

Müdaxilə texniki olaraq necə həyata keçirilir?

Yaponiyada valyuta müdaxiləsi ilə bağlı qərarı Yaponiya Bankı deyil, Maliyyə Nazirliyi verir. Maliyyə nazirinin göstərişindən sonra Yaponiya Bankı əməliyyatı hökumətin agenti kimi icra edir.

Yen həddindən artıq ucuzlaşdıqda mexanizm sadədir: Yaponiya öz valyuta ehtiyatlarındakı dollarları satır və həmin vəsaitlə bazardan yen alır. Bazarda yenə tələbatın kəskin artması nəticəsində milli valyutanın məzənnəsi yüksəlir.

Müdaxilədən sonra yen 164-dən 155-ə qədər möhkəmləndi

30–31 iyul əməliyyatlarından əvvəl dollar/yen məzənnəsi 163,99-a qədər yüksəlmişdi. Başqa sözlə, bir dollar almaq üçün təxminən 164 yen tələb olunurdu.

Koordinasiyalı müdaxilədən sonra yen sürətlə möhkəmlənərək sonrakı günlərdə 1 dollar üçün 155,20 yen səviyyəsinə qədər bahalaşdı.

Beləliklə, müdaxilə qısa müddətdə yenin dollar qarşısında təxminən 5% möhkəmlənməsinə səbəb oldu. Lakin bu təsirin əhəmiyyətli hissəsi artıq itib.

Yen yenidən 160 həddinə yaxınlaşır

14 avqustda yen 1 dollar üçün təxminən 159,43 səviyyəsində ticarət olunur. Yaponiya valyutası iyulun sonu və avqustun əvvəlində müdaxilədən sonra qazandığı dəyərin təxminən yarısını geri verib.

Bazar iştirakçıları 160 yen səviyyəsini yeni müdaxilə riskinin artdığı mühüm psixoloji hədd kimi izləyirlər. Bununla belə, Yaponiyanın keçmiş baş valyuta diplomatı Mitsuhiro Furusava bildirib ki, müdaxilə üçün 160 və ya 162 kimi əvvəlcədən müəyyən edilmiş konkret məzənnənin olması vacib deyil və Tokio ilə Vaşinqton zərurət yaranarsa “istənilən vaxt” yenidən birgə hərəkət edə bilər.

Əsas problem müdaxilə ilə həll olunmur

Valyuta müdaxiləsi yeni qısa müddətdə sürətlə möhkəmləndirə bilir, lakin bazar iştirakçıları bunun uzunmüddətli trendi dəyişmək üçün kifayət etmədiyini düşünürlər.

Yenin zəifliyinin əsas səbəblərindən biri Yaponiya ilə ABŞ arasındakı faiz fərqidir. Aşağı gəlirli yen investorlar üçün “carry trade” əməliyyatlarında maliyyələşmə valyutası kimi istifadə olunur: investorlar yeni sataraq daha yüksək faiz gəliri verən aktivlərə yönəlirlər. Goldman Sachs həmçinin Yaponiyanın genişləndirici fiskal siyasəti və faizlərin nisbətən yavaş artırılmasının yenə təzyiq göstərdiyini bildirir.

Zəif yen isə Yaponiya üçün idxal olunan enerji, ərzaq və digər malları bahalaşdıraraq inflyasiya təzyiqini artırır. Buna görə bazarın diqqəti artıq təkcə növbəti valyuta müdaxiləsinə deyil, Yaponiya Bankının faiz siyasətinə yönəlib.

Hazırda bazar Yaponiya Bankının sentyabrda faiz artırması ehtimalını 76% səviyyəsində qiymətləndirir. 30 iyulda isə bu ehtimal cəmi 24% idi.

İş elanları AzVak.az-da